Στις 30 Ιουνίου 1908, γύρω στις 7:14 το πρωί τοπική ώρα, μια τεράστια έκρηξη έγινε πάνω από την τάιγκα της κεντρικής Σιβηρίας, κοντά στον ποταμό Ποντκαμένναγια Τουνγκούσκα. Θεωρείται το μεγαλύτερο γεγονός αυτού του είδους στην καταγεγραμμένη ιστορία. Κι όμως, για δεκαετίες κανείς δεν ήξερε τι ακριβώς είχε συμβεί, και μερικά ερωτήματα μένουν ακόμη ανοιχτά.
Τι συνέβη
Περίπου 2.150 τετραγωνικά χιλιόμετρα δάσους ισοπεδώθηκαν. Τα δέντρα έπεσαν ακτινωτά, με τις κορυφές στραμμένες προς τα έξω, σε ένα σχήμα που θυμίζει φτερά πεταλούδας. Τζάμια έσπασαν σε απόσταση έως περίπου 200 χιλιομέτρων. Η περιοχή ήταν σχεδόν ακατοίκητη, γεγονός που περιόρισε τις ανθρώπινες απώλειες. Υπάρχουν αναφορές για λίγους θανάτους ανάμεσα σε νομάδες Εβένκους, ο ακριβής αριθμός όμως δεν είναι βέβαιος.
Για τις επόμενες νύχτες, κάτοικοι της Ευρώπης και της δυτικής Ασίας ανέφεραν ασυνήθιστα φωτεινό νυχτερινό ουρανό, αν και μέρος των περιγραφών ίσως αφορά απλώς χρώματα του δειλινού. Πάνω από 700 μαρτυρίες συλλέχθηκαν από το 1908 έως τη δεκαετία του 1970, αν και όσο πιο αργά καταγράφηκαν, τόσο λιγότερο αξιόπιστες θεωρούνται.
Η αναζήτηση του Κούλικ
Για χρόνια το γεγονός έμεινε χωρίς επιτόπια επιστημονική έρευνα. Ο ορυκτολόγος Λεονίντ Κούλικ έστειλε πρώτη αποστολή το 1921, που δεν έφτασε στο κέντρο της καταστροφής. Το κατάφερε το 1927. Βρήκε το ισοπεδωμένο δάσος, αλλά κανέναν κρατήρα.
Η επικρατέστερη εξήγηση
Η άποψη που έχει σήμερα τη μεγαλύτερη υποστήριξη είναι ότι ένας πετρώδης αστεροειδής διαμέτρου περίπου 50 έως 60 μέτρων εισήλθε στην ατμόσφαιρα και εξερράγη σε ύψος που συνήθως εκτιμάται σε 5 έως 10 χιλιόμετρα. Δεν έπεσε στο έδαφος, γι’ αυτό δεν υπάρχει κρατήρας. Το κύμα πίεσης και η θερμότητα από την έκρηξη στον αέρα προκάλεσαν την καταστροφή. Η ενέργεια συχνά υπολογίζεται σε 10 έως 15 μεγατόνους TNT, αλλά οι εκτιμήσεις κυμαίνονται από 3 έως 30 μεγατόνους.
Τι παραμένει ανοιχτό
Κανένα θραύσμα του σώματος δεν έχει επιβεβαιωθεί. Η υπόθεση ότι ήταν κομήτης, που διατυπώθηκε ήδη το 1930, θεωρείται λιγότερο πιθανή, αλλά δεν έχει αποκλειστεί πλήρως. Το 2007 Ιταλοί ερευνητές από την Μπολόνια υποστήριξαν ότι η κοντινή λίμνη Τσέκο ίσως είναι κρατήρας από θραύσμα. Άλλοι διαφώνησαν, και μια ρωσική μελέτη του 2017 κατέληξε ότι η λίμνη είναι παλαιότερη από το 1908. Εξηγήσεις που αποδίδουν το γεγονός σε γήινα αίτια, όπως έκλυση αερίων, παραμένουν στο περιθώριο της επιστημονικής κοινότητας.
Η Τουνγκούσκα δεν είναι μόνο ιστορική περιέργεια. Δείχνει τι μπορεί να κάνει ένα σχετικά μικρό διαστημικό σώμα, και γι’ αυτό αναφέρεται συχνά στις συζητήσεις για την πλανητική άμυνα, μαζί με την έκρηξη πάνω από το Τσελιάμπινσκ το 2013. Η NASA ίδρυσε το 2016 γραφείο για τον εντοπισμό αντικειμένων που μπορεί να απειλήσουν τη Γη, και η αποστολή DART δοκίμασε την εκτροπή ενός μικρού αστεροειδούς.
