Ο καφές εσπρέσο θεωρείται ιταλική υπόθεση, και η ιστορία της μηχανής που τον παρασκευάζει ξεκινά συνήθως από το Τορίνο του 1884. Εκεί, στις 16 Μαΐου 1884, ο Άντζελο Μορίοντο πήρε εξαετές δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για μια συσκευή που έφτιαχνε καφέ με ατμό. Είναι η παλαιότερη γνωστή πατέντα του είδους, και ταυτόχρονα μια ιστορία με λίγα απτά στοιχεία.
Τι κατοχύρωσε ο Μορίοντο
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πηγές, η μηχανή είχε δύο λέβητες. Ο ένας έστελνε ζεστό νερό πάνω από τον αλεσμένο καφέ και ο άλλος παρήγαγε ατμό που ολοκλήρωνε την παρασκευή. Δεν έφτιαχνε ένα φλιτζάνι τη φορά. Ήταν συσκευή για μεγάλες ποσότητες, κατάλληλη για καφέ που σερβίρεται σε πολλούς πελάτες. Ο Μορίοντο παρουσίασε τη μηχανή στη Γενική Έκθεση του Τορίνο το 1884, όπου κέρδισε χάλκινο μετάλλιο. Σύμφωνα με τη Wikipedia, ένα αναθεωρημένο δίπλωμα υποβλήθηκε αργότερα την ίδια χρονιά, στις 20 Νοεμβρίου.
Τι δεν ξέρουμε
Το περιοδικό Smithsonian σημειώνει ότι δεν υπάρχουν γνωστές διασωθείσες μηχανές του Μορίοντο και ότι δεν έχουν βρεθεί φωτογραφίες της δουλειάς του. Ό,τι ξέρουμε προέρχεται από το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και από τις μαρτυρίες της εποχής. Δεν υπάρχει βεβαιότητα για το πόσες μηχανές κατασκευάστηκαν, αν και ορισμένες πηγές λένε ότι λίγες χρησιμοποιήθηκαν σε μαγαζιά που ο ίδιος διατηρούσε στο Τορίνο.
Από την πατέντα στο μπαρ
Η μηχανή που θυμίζει αυτό που βλέπουμε σήμερα στα καφέ ήρθε αργότερα. Ο Λουίτζι Μπετσέρα από το Μιλάνο κατέθεσε βελτιώσεις στα τέλη του 1901, και η Wikipedia αναφέρει ότι η πρώτη αίτησή του υποβλήθηκε στις 19 Δεκεμβρίου. Το Smithsonian του αποδίδει καινοτομίες όπως ο φορέας φίλτρου (portafilter) και οι πολλαπλές κεφαλές παρασκευής. Τον εμπορικό δρόμο άνοιξε ο Ντεζιντέριο Παβόνι. Οι πηγές διαφέρουν στις ακριβείς ημερομηνίες: η Wikipedia γράφει ότι το 1903 αγόρασε την πατέντα, ενώ άλλη πηγή μιλά για παραγωγή σε μικρή κλίμακα στο Μιλάνο από το 1905, και η Britannica για την παρουσίαση της μηχανής «Ideale» στη Διεθνή Έκθεση του Μιλάνου το 1906. Οι ημερομηνίες μάλλον αντιστοιχούν σε διαφορετικά στάδια: κατάθεση, χορήγηση, αγορά, παραγωγή.
Αυτό που μένει είναι μια λιγότερο γνωστή αλήθεια. Ο εσπρέσο δεν προέκυψε από ένα και μόνο ονομαστικό «πρώτο» γεγονός, αλλά από διαδοχικές βελτιώσεις, και η αρχή τους βρίσκεται σε μια μηχανή που δεν έχει φτάσει ως εμάς.
