Το όνομα του ηλίου προέρχεται από τον Ήλιο. Δεν είναι ευφυολόγημα: το στοιχείο αυτό εντοπίστηκε πρώτα στο φως του άστρου μας, δεκαετίες πριν κάποιος το απομονώσει στη Γη.
Η κίτρινη γραμμή του 1868
Το 1868 ο Γάλλος αστρονόμος Ζυλ Ζανσέν παρατήρησε μια έκλειψη ηλίου μέσα από πρίσμα. Στο φάσμα της χρωμόσφαιρας του Ήλιου διέκρινε μια λαμπερή κίτρινη γραμμή, στα 587,49 νανόμετρα. Στην αρχή τη θεώρησε γραμμή νατρίου, επειδή βρισκόταν κοντά στις γραμμές D1 και D2 που χαρακτηρίζουν το στοιχείο.
Ο Βρετανός Νόρμαν Λόκιερ είχε αναπτύξει μέθοδο για να μελετά το φάσμα του Ήλιου χωρίς να περιμένει έκλειψη, και παρατήρησε ανεξάρτητα την ίδια γραμμή. Την ονόμασε D3 και κατέληξε ότι προέρχεται από άγνωστο στοιχείο του Ήλιου. Οι πηγές διαφέρουν ως προς το χρονικό διάστημα ανάμεσα στις παρατηρήσεις: η μία αναφέρει τις 20 Οκτωβρίου του ίδιου έτους, μια άλλη τρεις μήνες αργότερα, γι’ αυτό το άρθρο δεν δίνει ημερομηνία.
Το όνομα και η αμφιβολία
Ο Λόκιερ και ο χημικός Έντουαρντ Φράνκλαντ ονόμασαν το νέο στοιχείο «ήλιο», από την ελληνική λέξη για τον Ήλιο. Η πρόταση συνάντησε σκεπτικισμό, και από τον Μεντελέγιεφ ανάμεσα σε άλλους, επειδή το στοιχείο δεν είχε βρεθεί στη Γη και το μόνο τεκμήριο ήταν το φάσμα ενός άστρου.
Η Γη το επιβεβαιώνει
Το 1895 ο Σκωτσέζος χημικός Ουίλιαμ Ράμσεϊ, ψάχνοντας για αργό, απομόνωσε αέριο από το ορυκτό κλεβεΐτη μετά από επεξεργασία με οξέα. Το φάσμα του περιείχε την ίδια γραμμή D3. Στην ομάδα του συμμετείχε ο Κρουκς, που εξέτασε το φάσμα. Στην Ουψάλα της Σουηδίας, οι χημικοί Περ Τέοντορ Κλέβε και Άμπραχαμ Λάνγκλετ απομόνωσαν ανεξάρτητα το αέριο την ίδια χρονιά.
Ποιος πήρε το κέρδος
Στο ερώτημα «ποιος ανακάλυψε το ήλιο» δεν υπάρχει μία απάντηση. Συχνά πιστώνεται από κοινού στον Ζανσέν και στον Λόκιερ για την ανίχνευση του 1868. Στον Ράμσεϊ πιστώνεται η απομόνωση του 1895, και ορισμένες αφηγήσεις αναφέρουν τον Ράμσεϊ και τον Κλέβε μαζί. Το βέβαιο είναι ότι η ταυτότητα του στοιχείου έγινε γνωστή πρώτα από το φως του άστρου μας και αποδείχθηκε στη Γη 27 χρόνια αργότερα.
