Το βράδυ της 9ης Ιουλίου 1958, αρκετά αλιευτικά σκάφη βρίσκονταν στον κόλπο Λιτούγια, στη νοτιοανατολική Αλάσκα. Λίγα λεπτά αργότερα, ένα κύμα έσβησε τα δέντρα από πλαγιές που ανέβαιναν πάνω από 500 μέτρα πάνω από τη θάλασσα. Το μέγιστο ύψος που άφησε πίσω του, 524 μέτρα, παραμένει το υψηλότερο όριο κύματος που έχει καταγραφεί ποτέ.
Σεισμός, βράχος και ένας στενός κόλπος
Στις 22:15 τοπική ώρα, ο σεισμός στο ρήγμα Φέργουεδερ (Fairweather Fault), ένα ρήγμα που χωρίζει την αμερικανική από την ειρηνική πλάκα, ταρακούνησε την περιοχή. Το μέγεθός του αναφέρεται συνήθως ως 7,8, αν και οι εκτιμήσεις διαφέρουν από 7,5 έως 8,3. Η δόνηση έριξε στον κόλπο, από το κεφάλι του στο Γκίλμπερτ Ίνλετ, περίπου 30 εκατομμύρια κυβικά μέτρα βράχου, γύρω στους 90 εκατομμύρια τόνους, όγκο που αντιστοιχεί σε περίπου 8 εκατομμύρια φορτηγά.
Αυτό που ακολούθησε δεν ήταν τσουνάμι με τη συνηθισμένη έννοια, που γεννιέται από μετακίνηση του βυθού και διασχίζει ωκεανούς. Ήταν ένα τοπικό κύμα από την πρόσκρουση ενός τεράστιου βράχου σε στενό, κλειστό νερό. Για τέτοια περιστατικά χρησιμοποιείται ο όρος «μεγατσουνάμι». Στην πλαγιά απέναντι από την κατολίσθηση, το νερό έφτασε σε 524 μέτρα (1.720 πόδια). Γύρω από τον κόλπο, η γραμμή όπου τα δέντρα είχαν ξεριζωθεί έφτανε περίπου τα 200 μέτρα.
Όσοι ήταν εκεί
Ο Χάουαρντ Ούλριχ και ο επτάχρονος γιος του ήταν στο σκάφος τους, το Edrie, όταν το κύμα τους σήκωσε πάνω από τα δέντρα μιας γλώσσας γης και τους άφησε πάλι στο νερό. Επέζησαν. Ένα άλλο ζευγάρι που ψάρευε στον κόλπο δεν ξανακούστηκε. Ένας ψαράς είδε το σκάφος του να περνά πάνω από δασωμένη γλώσσα γης, ένα εξοχικό στο νησί Σενοτάφ καταστράφηκε και ο φάρος παρασύρθηκε. Σε ορισμένες καταγραφές οι νεκροί του 1958 είναι πέντε, αριθμός που δεν επιβεβαιώνεται από όλες τις πηγές, οπότε δεν υπάρχει ενιαίος απολογισμός.
Δεν ήταν η πρώτη φορά
Ο κόλπος έχει ιστορία. Οι γεωλόγοι βρήκαν ίχνη παλαιότερων γιγάντιων κυμάτων, από τα οποία τα πιο γνωστά χρονολογούνται το 1853-1854, το 1899 και το 1936, με ύψη που υπολογίζονται σε 120, 60 και 150 μέτρα αντίστοιχα. Το 1786, όταν ο Γάλλος εξερευνητής Λα Περούζ επισκέφθηκε την περιοχή, 26 άνδρες του πνίγηκαν σε δύο σκάφη που βγήκαν στον κόλπο. Κάποιοι ερευνητές εκτιμούν ότι ένα τέτοιο κύμα εμφανίζεται κάθε 25 χρόνια περίπου, αν και η συχνότητα αυτή δεν θεωρείται δεδομένη.
Το πώς ακριβώς προέκυψε το ρεκόρ του 1958 συζητιέται ακόμη. Μελέτη του 1999 απέδωσε το κύμα κυρίως στην πρόσκρουση του βράχου. Ανάλυση του 2010 πρότεινε ότι η πτώση έσπρωξε και παγετωνικά ιζήματα που βρίσκονταν από κάτω, πολλαπλασιάζοντας τον όγκο που έπεσε στο νερό. Μοντέλα υπολογιστή και αναπαραστάσεις σε μικρή κλίμακα έχουν χρησιμοποιηθεί για να δοκιμαστούν τα σενάρια.
