Ένα ιδιαίτερα σημαντικό αρχαιολογικό σύνολο, ηλικίας περίπου 6.500 ετών, ήρθε στο φως στο Champigny-sur-Marne, στην ευρύτερη περιοχή του Παρισιού, κατά τη διάρκεια ανασκαφών που πραγματοποιήθηκαν πριν από την έναρξη οικοδομικού έργου.
Οι αρχαιολόγοι του Γαλλικού Εθνικού Ινστιτούτου Προληπτικής Αρχαιολογικής Έρευνας (Inrap) εντόπισαν έναν οργανωμένο χώρο ταφής που χρονολογείται στη Μέση Νεολιθική περίοδο, μεταξύ 4750 και 4300 π.Χ. Το σύνολο περιλαμβάνει 11 τάφους, 30 μεγαλιθικούς λίθους και ίχνη ξύλινων κατασκευών, προσφέροντας νέα στοιχεία για τις ταφικές πρακτικές των προϊστορικών κοινοτήτων της περιοχής.
Ανάμεσα στα ευρήματα ξεχωρίζει ένας εντυπωσιακός λίθινος μονόλιθος, γνωστός ως statue-menhir, δηλαδή ένας όρθιος λίθος που έχει υποστεί επεξεργασία ώστε να παραπέμπει σε ανθρώπινη μορφή.
Ο λίθινος μονόλιθος των 9,7 τόνων
Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον συγκεντρώνει ο λίθος, ο οποίος έχει μήκος 3,04 μέτρα, πλάτος 1,68 μέτρα και πάχος 74 εκατοστά. Το βάρος του εκτιμάται σε περίπου 9,7 τόνους.
Στην επιφάνειά του διακρίνεται μια χαραγμένη ζώνη, καθώς και μικρές κυκλικές κοιλότητες, γνωστές στην αρχαιολογική ορολογία ως cupules. Τα σημάδια αυτά μαρτυρούν ανθρώπινη παρέμβαση και αποτελούν στοιχεία για τη μελέτη της μορφής και της αρχικής εμφάνισης του μνημείου.
Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν επίσης ορισμένες περιοχές με μαύρες και λευκές αποχρώσεις, οι οποίες ενδέχεται να σχετίζονται με υπολείμματα χρωστικών ουσιών. Το ενδεχόμενο ο λίθος να είχε κάποτε χρωματιστεί παραμένει, ωστόσο, υπό διερεύνηση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η θέση στην οποία βρέθηκε. Ο μονόλιθος ήταν πεσμένος μέσα στον λάκκο που είχε ανοιχτεί για την αρχική τοποθέτησή του. Δεν έχει διευκρινιστεί πότε κατέρρευσε ούτε τι προκάλεσε την πτώση του.
Ένας ασυνήθιστος τρόπος ταφής
Οι 11 τάφοι αποτελούν εξίσου σημαντικό μέρος της ανακάλυψης. Οι ταφές παρουσιάζουν διαφορετικά χαρακτηριστικά, τα οποία αναμένεται να βοηθήσουν τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα τις πρακτικές της εποχής.
Μία από τις πιο αξιοσημείωτες περιπτώσεις είναι εκείνη ενός ενήλικα που είχε τοποθετηθεί σε καθιστή στάση μέσα σε έναν στενό, κυκλικό λάκκο, ο οποίος θυμίζει πηγάδι. Τα κάτω άκρα και τα πέλματά του βρέθηκαν εγκλωβισμένα σε ασβεστιτικό υλικό.
Η συγκεκριμένη διάταξη διαφοροποιείται από τις συνηθέστερες ταφές της ίδιας περιόδου και εγείρει ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο και τον λόγο για τον οποίο πραγματοποιήθηκε. Προς το παρόν, δεν υπάρχει οριστική ερμηνεία για τη σημασία της.
Μια κατασκευή χωρίς ανθρώπινη ταφή
Στο νοτιοανατολικό τμήμα της ανασκαφικής περιοχής εντοπίστηκε ένας υπερυψωμένος σχηματισμός καφέ ιλύος, έκτασης περίπου 30 τετραγωνικών μέτρων. Στην επιφάνειά του βρέθηκε ένα μικρό, σπασμένο λίθινο στοιχείο, ενώ κάτω από αυτό αποκαλύφθηκαν λάκκοι, τάφροι για την τοποθέτηση πασσάλων και συγκεντρώσεις λίθων.
Παρά την παρουσία αυτών των κατασκευαστικών στοιχείων, δεν εντοπίστηκε ανθρώπινη ταφή στο συγκεκριμένο σημείο. Οι αρχαιολόγοι εξετάζουν το ενδεχόμενο να επρόκειτο για μια κατασκευή που λειτουργούσε ως σημείο αναφοράς μέσα στον χώρο, χωρίς όμως να έχει αποσαφηνιστεί η ακριβής χρήση της.
Το προϊστορικό υλικό που λειτουργούσε ως συνδετικό μέσο
Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα αφορά τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν για τη διαμόρφωση ορισμένων κατασκευών. Οι ερευνητές εντόπισαν ένα μείγμα από τοπικά ιζήματα πλούσια σε ανθρακικά συστατικά, άμμο, ιλύ, χαλίκια και νερό.
Το υλικό αυτό μπορούσε να σκληραίνει όταν στέγνωνε και εντοπίστηκε σε σημεία των τάφων, στους λάκκους όπου είχαν τοποθετηθεί λίθοι, καθώς και στον υπερυψωμένο σχηματισμό. Η χρήση του δείχνει ότι οι άνθρωποι της εποχής αξιοποιούσαν τις ιδιότητες των διαθέσιμων φυσικών υλικών για να σταθεροποιούν ή να διαμορφώνουν τις κατασκευές τους.
Τι μπορούν να αποκαλύψουν οι νέες αναλύσεις
Η ανασκαφή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για την περιοχή της Ιλ-ντε-Φρανς, καθώς οι ταφές της συγκεκριμένης περιόδου είναι συνήθως γνωστές από μεμονωμένα ευρήματα και όχι από τόσο εκτεταμένα σύνολα με τάφους και μεγαλιθικές κατασκευές.
Στο επόμενο στάδιο προβλέπονται αναλύσεις αρχαίου DNA και ισοτόπων στα ανθρώπινα κατάλοιπα. Οι εξετάσεις αυτές αναμένεται να συμβάλουν στη διερεύνηση στοιχείων όπως η ηλικία, το φύλο, η κατάσταση της υγείας, η διατροφή και η γεωγραφική προέλευση των ανθρώπων που ενταφιάστηκαν στον χώρο.
Τα αποτελέσματα ενδέχεται να προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για τις σχέσεις μεταξύ των μελών της κοινότητας, τις μετακινήσεις τους και τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονταν οι νεολιθικοί οικισμοί στην περιοχή, πριν από περισσότερα από έξι χιλιάδες χρόνια.
