Η Μάχη της Κρήτης, γνωστή και ως Επιχείρηση Ερμής (Unternehmen Merkur), αποτέλεσε μία από τις πιο δραματικές και σημαντικές συγκρούσεις του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ήταν η πρώτη φορά που ένας ολόκληρος στρατός προσπάθησε να καταλάβει ένα νησί αποκλειστικά με αεραπόβαση μεγάλης κλίμακας, συνδυάζοντας αλεξιπτωτιστές, ανεμόπτερα και μεταγωγικά αεροσκάφη. Παρόλο που οι Γερμανοί τελικά επικράτησαν, το κόστος ήταν τόσο βαρύ που ο Χίτλερ δεν επανέλαβε ποτέ παρόμοια επιχείρηση.
Το ιστορικό πλαίσιο
Μετά την κατάληψη της ηπειρωτικής Ελλάδας τον Απρίλιο του 1941 (Επιχείρηση Μαρίτα), οι Γερμανοί στράφηκαν στην Κρήτη, η οποία είχε στρατηγική σημασία για τον έλεγχο της ανατολικής Μεσογείου. Ο Χίτλερ ενέκρινε την επιχείρηση με την Οδηγία 28, παρά τις επιφυλάξεις ορισμένων στρατηγών που προτιμούσαν επίθεση στη Μάλτα. Η διοίκηση ανατέθηκε στον Στρατηγό Κουρτ Στούτεντ (Kurt Student), διοικητή του XI Αεροπορικού Σώματος.
Οι Συμμαχικές δυνάμεις στην Κρήτη, υπό τον Νεοζηλανδό Στρατηγό Μπέρναρντ Φρέιμπεργκ (Bernard Freyberg), αριθμούσαν περίπου 40.000-42.000 άνδρες: Βρετανοί, Αυστραλοί, Νεοζηλανδοί και περίπου 11.000 Έλληνες (κυρίως νεοσύλλεκτοι και χωροφύλακες), συν χιλιάδες ένοπλοι Κρητικοί πολίτες. Οι Σύμμαχοι γνώριζαν την επικείμενη επίθεση χάρη στην αποκρυπτογράφηση των γερμανικών μηνυμάτων (Ultra), αλλά η διάταξη των δυνάμεών τους ήταν εσφαλμένη, με υπερβολική έμφαση σε πιθανή απόβαση από θάλασσα.
Η έναρξη της Επιχείρησης Ερμής (20 Μαΐου 1941)
Στις 6:30 π.μ. της 20ης Μαΐου, εκατοντάδες γερμανικά αεροσκάφη (Ju-52, Ju-87 Stuka, Bf-109 κ.ά.) σάρωσαν τον ουρανό της Κρήτης. Η πρώτη φάση περιλάμβανε ρίψεις αλεξιπτωτιστών (Fallschirmjäger) και ανεμόπτερα σε τέσσερις κύριες περιοχές: Μάλεμε (Χανιά), Χανιά-Σούδα, Ρέθυμνο και Ηράκλειο.
- Στο Μάλεμε, παρά τις βαριές απώλειες, οι Γερμανοί κατάφεραν να καταλάβουν σταδιακά το υψίπεδο 107 και το αεροδρόμιο, χάρη σε λάθη επικοινωνίας και δισταγμούς των Συμμάχων.
- Στις άλλες περιοχές (Ρέθυμνο, Ηράκλειο), οι υπερασπιστές απέκρουσαν αρχικά τις επιθέσεις, προκαλώντας τεράστιες απώλειες στους Γερμανούς.
Οι Κρητικοί πολίτες, οπλισμένοι με κυνηγετικά όπλα, μαχαίρια και εργαλεία, συμμετείχαν μαζικά στη μάχη, προκαλώντας πανικό στους αλεξιπτωτιστές. Ήταν η πρώτη φορά που Γερμανοί στρατιώτες αντιμετώπισαν μαζική ένοπλη αντίσταση από άμαχους.
Η εξέλιξη και η πτώση του νησιού
Τη νύχτα της 20ης προς 21η Μαΐου, οι Γερμανοί ενίσχυσαν τις θέσεις τους στο Μάλεμε. Από τις 21 Μαΐου και μετά, μεταγωγικά αεροσκάφη προσγειώνονταν συνεχώς, μεταφέροντας ορεινούς κυνηγούς (Gebirgsjäger). Οι Σύμμαχοι, παρά την ηρωική αντίσταση, αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν προς τα νότια. Η Βρετανική Βασιλική Ναυτική Δύναμη (Royal Navy) πραγματοποίησε ηρωική επιχείρηση εκκένωσης υπό συνεχή γερμανική αεροπορική επίθεση, αλλά με βαρύτατες απώλειες σε πλοία.
Μέχρι την 1η Ιουνίου 1941, οι Γερμανοί είχαν πλήρη έλεγχο του νησιού. Χιλιάδες Σύμμαχοι αιχμαλωτίστηκαν, ενώ πολλοί διέφυγαν στην Αίγυπτο ή εντάχθηκαν στην Κρητική Αντίσταση.
Απώλειες και συνέπειες
- Γερμανικές απώλειες: Πάνω από 7.000-8.000 νεκροί, τραυματίες και αγνοούμενοι (κυρίως επίλεκτοι αλεξιπτωτιστές). Καταστράφηκαν περίπου 220 αεροσκάφη.
- Συμμαχικές απώλειες: Περίπου 1.700-2.000 νεκροί, χιλιάδες τραυματίες και πάνω από 11.000 αιχμάλωτοι. Βαρύτατες ναυτικές απώλειες.
- Ελληνικές/Κρητικές: Εκατοντάδες νεκροί μαχητές και πολίτες. Ακολούθησαν σκληρές γερμανικές αντίποινες (σφαγές σε χωριά όπως τα Ανώγεια, το Κάνδανος κ.ά.).
Η Μάχη της Κρήτης ήταν πύρρειος νίκη για τους Γερμανούς. Ο Χίτλερ χαρακτήρισε την επιχείρηση «ακριβή» και απαγόρευσε μελλοντικές μαζικές αεραποβάσεις. Αντίθετα, οι Σύμμαχοι μελέτησαν το παράδειγμα και ανέπτυξαν τις δικές τους αεροπορικές δυνάμεις.
Το πνεύμα της αντίστασης
Η ηρωική συμμετοχή των Κρητικών, γυναικών και παιδιών ακόμα, έγινε σύμβολο παγκόσμιο. Ο Τσόρτσιλ δήλωσε: «Η μάχη της Κρήτης θα μείνει στην ιστορία ως μία από τις πιο ηρωικές σελίδες του πολέμου».
Δείτε το παρακάτω Ντοκιμαντέρ στο κανάλι του YoungHistorian.gr
Η Μάχη της Κρήτης παραμένει ζωντανή στη μνήμη του ελληνικού λαού ως παράδειγμα θάρρους, ενότητας και θυσίας ενάντια στον κατακτητή.