Ένα από τα πιο γνωστά «γεγονότα» της φυσικής της καθημερινότητας λέει ότι το νερό που φεύγει από τον νεροχύτη ή τη λεκάνη στροφάρει αριστερόστροφα στο βόρειο ημισφαίριο και δεξιόστροφα στο νότιο, εξαιτίας της περιστροφής της Γης. Το φαινόμενο που επικαλείται ο μύθος υπάρχει, είναι η δύναμη Κοριόλις. Στην κλίμακα ενός νεροχύτη όμως είναι σχεδόν αμελητέα.
Το πείραμα του 1962
Ο Άσερ Σαπίρο (Ascher Shapiro), μηχανολόγος του MIT, έστησε το 1962 ένα πείραμα για να απομονώσει το φαινόμενο. Χρησιμοποίησε κυκλική δεξαμενή με επίπεδο πάτο και κεντρική οπή αποχέτευσης διαμέτρου περίπου ενός εκατοστού, συνδεδεμένη με μακρύ λάστιχο. Γέμισε τη δεξαμενή με νερό δωματίου σε βάθος περίπου 15 εκατοστών και την κάλυψε με πλαστικό, για να αποκλείσει ρεύματα αέρα. Έλεγξε επίσης τη θερμοκρασία του χώρου. Η δεξαμενή γέμιζε με το νερό να στροβιλίζεται δεξιόστροφα και μετά το νερό έμενε να ηρεμήσει επί 24 ώρες πριν ανοίξει η οπή.
Το αποτέλεσμα, όπως το περιγράφει το περιοδικό Technology Review του MIT: η αποχέτευση κράτησε περίπου 20 λεπτά. Ένας μικρός σταυρός από δύο ξυλάκια, που επέπλεε στην επιφάνεια, έμεινε ακίνητος για τα πρώτα 12 έως 15 λεπτά και ύστερα άρχισε να περιστρέφεται αριστερόστροφα. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο Nature. Σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, συνάδελφοί του επιβεβαίωσαν με την ίδια τεχνική το αντίστροφο, δεξιόστροφη ροή, στο νότιο ημισφαίριο.
Τι συνέβαινε με λιγότερη αναμονή
Ο μύθος καταρρέει όταν το νερό δεν ησυχάσει αρκετά. Σύμφωνα με περιγραφή της στήλης Straight Dope, όταν η αποχέτευση έγινε μετά από μία ή δύο ώρες το νερό στροβιλιζόταν δεξιόστροφα, και όταν έγινε μετά από 24 ώρες αριστερόστροφα. Σε δοκιμή με αναμονή τεσσάρων έως πέντε ωρών η ροή ήταν αρχικά δεξιόστροφη και μετά επιβραδύνθηκε και αντέστρεψε φορά. Δηλαδή η αρχική κίνηση του νερού, που μένει ακόμη και όταν το κοιτάμε «ακίνητο», υπερισχύει της περιστροφής της Γης.
Γιατί λειτουργεί στους τυφώνες και όχι στον νεροχύτη
Η δύναμη Κοριόλις είναι αυτή που εξηγεί τη φορά περιστροφής των τυφώνων, επειδή δρα σε τεράστιες εκτάσεις και μεγάλους χρόνους. Σε έναν νεροχύτη, η ίδια δύναμη είναι ένα ελάχιστο κλάσμα της βαρύτητας, και το σχήμα του δοχείου, το πώς γέμισε και το πώς άνοιξε η οπή καθορίζουν τη φορά του στροβίλου. Οι δύο πηγές που συμβουλευτήκαμε δίνουν διαφορετικό μέγεθος για τη σχέση με τη βαρύτητα, γι’ αυτό το άρθρο δεν παραθέτει νούμερο.
Η φορά του στροβίλου στο σπίτι σας καθορίζεται από το δοχείο και από την κίνηση που είχε το νερό πριν ανοίξει η αποχέτευση, όχι από το ημισφαίριο.
