Η σχέση μεταξύ των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης (ΜΜΕ) και της πολιτικής εξουσίας αποτελεί αντικείμενο μελέτης εδώ και δεκαετίες. Πολλοί πιστεύουν ότι τα ΜΜΕ μπορούν να «ανεβάζουν» ή να «ρίχνουν» κυβερνήσεις. Όμως, τι δείχνουν πραγματικά τα ιστορικά δεδομένα;
Η δύναμη της ενημέρωσης
Τα ΜΜΕ μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τη δημόσια συζήτηση, αναδεικνύοντας συγκεκριμένα θέματα και δίνοντας μεγαλύτερη ή μικρότερη προβολή σε πολιτικές εξελίξεις. Μπορούν επίσης να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες αντιλαμβάνονται ένα γεγονός.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι αποφασίζουν από μόνα τους ποια κυβέρνηση θα παραμείνει στην εξουσία και ποια θα χάσει την εμπιστοσύνη των πολιτών.
Τι μας διδάσκει η ιστορία
Η υπόθεση Watergate στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι ίσως το πιο γνωστό παράδειγμα. Οι δημοσιογραφικές αποκαλύψεις συνέβαλαν στην αποκάλυψη ενός μεγάλου πολιτικού σκανδάλου, όμως η παραίτηση του Προέδρου ήρθε έπειτα από τον συνδυασμό δημοσιογραφικής έρευνας, δικαστικών διαδικασιών και πολιτικών εξελίξεων.
Αντίστοιχα, σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, αποκαλύψεις των ΜΜΕ οδήγησαν σε παραιτήσεις υπουργών ή ακόμη και σε πρόωρες εκλογές. Ωστόσο, σχεδόν πάντα υπήρχαν ήδη σοβαρά πολιτικά ή οικονομικά προβλήματα που είχαν κλονίσει την εμπιστοσύνη των πολιτών.
Στην Ελλάδα, από τη Μεταπολίτευση μέχρι σήμερα, τα ΜΜΕ επηρέασαν τη δημόσια συζήτηση, αλλά οι περισσότερες κυβερνήσεις κρίθηκαν τελικά από τις εκλογές, την οικονομία, την καθημερινότητα και τη συνολική αξιολόγηση του έργου τους.
Η νέα πραγματικότητα των κοινωνικών δικτύων
Σήμερα, η επιρροή των παραδοσιακών ΜΜΕ δεν είναι η ίδια όπως πριν από είκοσι ή τριάντα χρόνια. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιτρέπουν πλέον σε πολιτικούς, δημοσιογράφους αλλά και πολίτες να διαδίδουν πληροφορίες άμεσα.
Αυτό σημαίνει ότι η επιρροή είναι πλέον κατανεμημένη και καμία μεμονωμένη φωνή δεν ελέγχει απόλυτα τη δημόσια συζήτηση.
Τι λένε οι επιστημονικές μελέτες
Η έρευνα στην πολιτική επιστήμη και στην επικοινωνία καταλήγει σε ένα βασικό συμπέρασμα:
Τα ΜΜΕ μπορούν να επηρεάσουν την εικόνα μιας κυβέρνησης, όχι όμως να καθορίσουν από μόνα τους το εκλογικό αποτέλεσμα.
Η επιρροή τους είναι μεγαλύτερη όταν:
- υπάρχει οικονομική ή πολιτική κρίση,
- αποκαλύπτονται πραγματικά σκάνδαλα με αποδείξεις,
- οι πολίτες είναι αναποφάσιστοι,
- υπάρχει χαμηλή εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς.
Το συμπέρασμα
Η ιστορία δείχνει ότι τα ΜΜΕ μπορούν να επηρεάσουν, να αποκαλύψουν γεγονότα και να διαμορφώσουν τη δημόσια συζήτηση. Δεν μπορούν όμως, από μόνα τους, να “ρίξουν” ή να “ανεβάσουν” κυβερνήσεις.
Στις δημοκρατίες, οι κυβερνήσεις κρίνονται κυρίως από τις πολιτικές τους αποφάσεις, την οικονομική κατάσταση, τη διαχείριση των κρίσεων και, τελικά, από την ψήφο των πολιτών.
Η ενημέρωση μπορεί να επηρεάζει. Η τελική απόφαση, όμως, ανήκει πάντα στους πολίτες.