Από σήμερα, 12 Αυγούστου 2026, τίθεται σε εφαρμογή σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση ο νέος κανονισμός για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασίας, μια από τις πιο φιλόδοξες νομοθετικές πρωτοβουλίες της ΕΕ στο πλαίσιο της κυκλικής οικονομίας. Ο νέος κανονισμός, ο οποίος είχε εγκριθεί τον Δεκέμβριο του 2024, αντικαθιστά την παλιά οδηγία του 1994 και εφαρμόζεται πλέον αυτόματα σε όλα τα κράτη-μέλη, χωρίς να απαιτείται μεταφορά στην εθνική νομοθεσία.
Το πρόβλημα: Ραγδαία αύξηση των απορριμμάτων συσκευασίας
Η ανάγκη για αυστηρότερους κανόνες δεν είναι τυχαία. Κάθε Ευρωπαίος παρήγαγε πάνω από 188 κιλά απορριμμάτων συσκευασίας το 2021 — δηλαδή περίπου μισό κιλό σκουπιδιών από συσκευασίες την ημέρα, κυρίως λόγω της έκρηξης των online αγορών, των διανομών κατ’ οίκον και της κατανάλωσης “on the go”. Συνολικά, η ΕΕ παρήγαγε 84 εκατομμύρια τόνους απορριμμάτων συσκευασίας το 2021, αύξηση 24% σε σχέση με το 2010. Αν δεν λαμβάνονταν μέτρα, το πρόβλημα αναμενόταν να επιδεινωθεί κατά 19% έως το 2030.
Χαρακτηριστικό είναι πως το ένα τρίτο των αστικών στερεών αποβλήτων προέρχεται σήμερα από συσκευασίες, ενώ τα απορρίμματα συσκευασίας αυξάνονται ταχύτερα και από την ίδια την οικονομία και τον πληθυσμό της Ένωσης.
Τι αλλάζει άμεσα για τους καταναλωτές
Οι νέοι κανόνες θα γίνουν ορατοί στην καθημερινότητα των πολιτών με αρκετούς τρόπους:
- Νέες ετικέτες σε προϊόντα θα δείχνουν ξεκάθαρα σε ποιον κάδο ανακύκλωσης πρέπει να καταλήγει η κάθε συσκευασία, καθώς και τα υλικά από τα οποία αποτελείται.
- Τα ξενοδοχεία θα υποχρεωθούν να χρησιμοποιούν ανανεώσιμα δοχεία για τα προϊόντα περιποίησης, αντί για μεμονωμένες μικρές συσκευασίες μιας χρήσης.
- Οι καταναλωτές θα μπορούν να παραλαμβάνουν επαναχρησιμοποιήσιμα δοχεία όταν αγοράζουν φαγητό σε πακέτο, χωρίς επιπλέον κόστος.
- Θα απαγορευτεί η χρήση υπερβολικά μεγάλων συσκευασιών για μικρά προϊόντα (π.χ. διπλά τοιχώματα, ψεύτικοι πάτοι).
- Θα δημιουργηθούν συστήματα επιστροφής με εγγύηση για ορισμένα δοχεία μιας χρήσης, όπως γίνεται ήδη σε αρκετές χώρες.
Ποια προϊόντα μιας χρήσης απαγορεύονται
Ο κανονισμός θέτει συγκεκριμένους περιορισμούς σε πλαστικά προϊόντα μίας χρήσης, όπως πιάτα και ποτήρια εστιατορίων, φακελάκια σος και καρυκευμάτων, μικροσυσκευασίες προϊόντων περιποίησης ξενοδοχείων, καθώς και πλαστικές συσκευασίες φρέσκων φρούτων και λαχανικών. Περιορίζονται επίσης οι πολύ λεπτές πλαστικές σακούλες, εκτός αν απαιτούνται για λόγους υγιεινής.
Στόχοι μείωσης και ανακύκλωσης
Η νομοθεσία θέτει συγκεκριμένους ποσοτικούς στόχους μείωσης των απορριμμάτων συσκευασίας σε σχέση με το 2018:
- 5% έως το 2030
- 10% έως το 2035
- 15% έως το 2040
Παράλληλα, διατηρούνται και οι στόχοι ανακύκλωσης ανά υλικό: έως το 2030, το 70% όλων των συσκευασιών θα πρέπει να ανακυκλώνεται, με ακόμη υψηλότερους στόχους για χαρτί/χαρτόνι (85%) και γυαλί (75%). Από την 1η Ιανουαρίου 2030, οι πλαστικές συσκευασίες θα πρέπει να περιέχουν υποχρεωτικά ένα ελάχιστο ποσοστό ανακυκλωμένου πλαστικού.
Ευκαιρίες για την αγορά
Ο τομέας συσκευασίας στην ΕΕ, που περιλαμβάνει τόσο την παραγωγή όσο και τη διαχείριση αποβλήτων, έχει σήμερα συνολικό τζίρο 370 δισεκατομμυρίων ευρώ. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο νέος κανονισμός αναμένεται να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας και επιχειρηματικές ευκαιρίες, ενισχύοντας τη μετάβαση σε μια πιο κυκλική και βιώσιμη οικονομία.
Η “πυραμίδα” προτεραιοτήτων της ΕΕ
Η φιλοσοφία της νέας νομοθεσίας βασίζεται στην ιεράρχηση: πρώτα η πρόληψη παραγωγής συσκευασιών, στη συνέχεια η επαναχρησιμοποίηση, μετά η ανακύκλωση, η ανάκτηση ενέργειας και τέλος, ως έσχατη λύση, η διάθεση σε χώρους υγειονομικής ταφής.
Με τη σημερινή έναρξη εφαρμογής, η Ευρώπη μπαίνει επίσημα σε μια νέα εποχή διαχείρισης συσκευασιών, με στόχο να αντιστρέψει μια τάση που τα τελευταία χρόνια αυξανόταν ανεξέλεγκτα.