Το σκορβούτο ήταν για αιώνες μάστιγα των ναυτικών σε μακρινά ταξίδια. Σήμερα γνωρίζουμε ότι οφείλεται σε έλλειψη βιταμίνης C. Τον 18ο αιώνα, όμως, οι γιατροί δεν γνώριζαν τι το προκαλεί, και οι θεωρίες ήταν πολλές. Μέσα σε αυτή τη σύγχυση, ο ναυτικός γιατρός Τζέιμς Λιντ έκανε το 1747 ένα πείραμα που θεωρείται από τα πρώτα ελεγχόμενα κλινικά.
Το πείραμα
Ο Λιντ υπηρετούσε ως γιατρός στο πλοίο HMS Salisbury, στον στόλο της Μάγχης. Από τις 20 Μαΐου 1747 επέλεξε δώδεκα ασθενείς, τους χώρισε σε έξι ζευγάρια και έδωσε σε κάθε ζευγάρι διαφορετική θεραπεία. Στις θεραπείες περιλαμβάνονταν, μεταξύ άλλων, μηλίτης, θαλασσινό νερό, ξίδι, μια πάστα από σκόρδο και μουστάρδα, και πορτοκάλια και ένα λεμόνι.
Το αποτέλεσμα
Στην πραγματεία που εξέδωσε το 1753 ο Λιντ ανέφερε ότι το ζευγάρι που έτρωγε εσπεριδοειδή ανάρρωσε πιο γρήγορα. Ένας από τους δύο ήταν ικανός για υπηρεσία μετά από έξι ημέρες, όπως γράφει ο ίδιος. Τα φρούτα όμως τελείωσαν μέσα σε αυτές τις έξι μέρες, και ο Λιντ συνέχισε να αποδίδει το σκορβούτο σε περισσότερες αιτίες. Το Ναυτικό δεν κινήθηκε γρήγορα.
Οι επιφυλάξεις
Ορισμένοι ιστορικοί αμφισβητούν ότι το πείραμα έγινε ακριβώς όπως περιγράφεται. Και οι λεπτομέρειες των πηγών δεν συμφωνούν: κάποιες λένε ότι ο Λιντ είχε ως θεραπεία το λεμόνι, άλλες δεν το αναφέρουν. Αξίζει επίσης να θυμόμαστε ότι ο χαρακτηρισμός «το πρώτο κλινικό πείραμα στην ιστορία» είναι σχηματικός: ένα δείγμα έξι ζευγαριών θα θεωρούνταν σήμερα πολύ μικρό.
Το 1795
Η αλλαγή ήρθε χρόνια αργότερα. Το 1795 ο Γκίλμπερτ Μπλέιν, μέλος του Συμβουλίου Ασθενών και Τραυματιών του Ναυτικού, έπεισε το Ναυαρχείο να χορηγεί σε όλους τους ναύτες του Βρετανικού Βασιλικού Ναυτικού ημερήσια μερίδα χυμού λεμονιού, τρία τέταρτα της ουγγιάς. Από το 1795 έως το 1815 το Ναυτικό αγόρασε πάνω από 1,6 εκατομμύρια γαλόνια χυμού λεμονιού. Μια πηγή προσθέτει ότι αργότερα το Ναυαρχείο πέρασε από τα λεμόνια στα λάιμ που καλλιεργούνταν σε βρετανικά νησιά της Καραϊβικής.
Η ιστορία δείχνει ότι ένα σαφές πειραματικό αποτέλεσμα δεν αρκεί από μόνο του: χρειάζεται και κάποιος που θα πείσει όσους παίρνουν τις αποφάσεις.