Ο Δίολκος της Κορίνθου ήταν ένα από τα πιο εντυπωσιακά τεχνικά έργα της αρχαιότητας: ένας λιθόστρωτος δρόμος στον Ισθμό της Κορίνθου, πάνω στον οποίο μπορούσαν να μεταφέρονται πλοία από τον Κορινθιακό στον Σαρωνικό Κόλπο και αντίστροφα. Με αυτόν τον τρόπο οι ναυτικοί μπορούσαν να αποφεύγουν τον μακρύ και επικίνδυνο περίπλου της Πελοποννήσου.
Ένας δρόμος για πλοία
Για έναν αρχαίο ναυτικό, ο περίπλους της Πελοποννήσου ήταν μακρύς και επικίνδυνος. Τα ακρωτήρια Μαλέας και Ταίναρο είχαν ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες για τη ναυσιπλοΐα, με αποτέλεσμα η διέλευση από τον Ισθμό να αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα.
Οι Κορίνθιοι αξιοποίησαν τη στρατηγική θέση της περιοχής κατασκευάζοντας έναν ειδικά διαμορφωμένο λιθόστρωτο δρόμο για τη μεταφορά πλοίων από τη μία θάλασσα στην άλλη. Η ονομασία «Δίολκος» συνδέεται με την έννοια της έλξης ή μεταφοράς πάνω από τον Ισθμό.
Πώς ήταν ο Δίολκος
Ο Δίολκος ήταν κατασκευασμένος από μεγάλες λίθινες πλάκες και είχε πλάτος περίπου 3,4 έως 6 μέτρα. Το συνολικό μήκος της διαδρομής υπολογίζεται περίπου στα 6 έως 8,5 χιλιόμετρα.
Σε τμήματα του δρόμου υπήρχαν δύο παράλληλες αυλακώσεις, σε απόσταση περίπου 1,5 μέτρου μεταξύ τους. Οι αυλακώσεις αυτές συνδέονται με την κίνηση των τροχοφόρων κατασκευών που χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά των πλοίων.
Ο ακριβής τρόπος με τον οποίο γινόταν η μεταφορά δεν είναι γνωστός με απόλυτη βεβαιότητα. Η επικρατέστερη άποψη είναι ότι τα πλοία, αφού ελαφρύνονταν από μέρος του φορτίου τους, τοποθετούνταν πάνω σε ειδικά τροχοφόρα οχήματα και σύρονταν με τη δύναμη ανθρώπων, ζώων ή και των δύο.
Πότε κατασκευάστηκε
Η αρχαιολογική έρευνα τοποθετεί την κατασκευή του Διόλκου στα τέλη του 7ου ή στις αρχές του 6ου αιώνα π.Χ., περίπου στην εποχή του τυράννου Περίανδρου της Κορίνθου. Η χρονολόγηση βασίζεται, μεταξύ άλλων, στα εγχάρακτα γράμματα και σύμβολα που έχουν εντοπιστεί στις πλάκες, καθώς και στα αρχαιολογικά ευρήματα από την περιοχή.
Ο Δίολκος αποδίδεται συχνά στον Περίανδρο, αν και δεν υπάρχει άμεση αρχαία μαρτυρία που να επιβεβαιώνει ότι ήταν ο ίδιος ο κατασκευαστής. Η σύνδεση, πάντως, με την εποχή του θεωρείται ιδιαίτερα πιθανή από την αρχαιολογική έρευνα.
Πλοία πάνω στη στεριά
Η χρήση του Διόλκου δεν ήταν μόνο εμπορική. Οι αρχαίες πηγές καταγράφουν αρκετές περιπτώσεις κατά τις οποίες πολεμικά πλοία μεταφέρθηκαν πάνω από τον Ισθμό.
Το 428 π.Χ., κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου, οι Πελοποννήσιοι προετοίμασαν τη μεταφορά πολεμικών πλοίων από τον Ισθμό, χωρίς τελικά να πραγματοποιηθεί η μεταφορά. Λίγα χρόνια αργότερα, το 412 π.Χ., οι Πελοποννήσιοι μετέφεραν πράγματι 21 πλοία πάνω από τον Ισθμό, τα οποία προορίζονταν για επιχειρήσεις στη Χίο.
Το 220 π.Χ., ο Δημήτριος ο Φάριος μετέφερε περίπου 50 πλοία μέσω του Ισθμού. Τρία χρόνια αργότερα, ο Φίλιππος Ε΄ μετέφερε επίσης πλοία, ενώ τα μεγαλύτερα σκάφη που δεν μπορούσαν να περάσουν από τη στεριά αναγκάστηκαν να ακολουθήσουν τη θαλάσσια διαδρομή γύρω από το ακρωτήριο Μαλέας.
Το 31 π.Χ., μετά τη ναυμαχία του Ακτίου, ο Οκταβιανός φέρεται να διέταξε τη μεταφορά μέρους του στόλου του μέσω του Ισθμού, προκειμένου να κινηθεί ταχύτερα εναντίον του Μάρκου Αντωνίου.
Για αιώνες σε λειτουργία
Ο Δίολκος φαίνεται ότι παρέμεινε σε χρήση για μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι γραπτές μαρτυρίες δείχνουν ότι η μεταφορά πλοίων στον Ισθμό συνεχιζόταν τουλάχιστον μέχρι τα μέσα του 1ου αιώνα μ.Χ.
Η πιθανή εγκατάλειψή του έχει συνδεθεί με την αποτυχημένη προσπάθεια του Νέρωνα να ανοίξει διώρυγα στον Ισθμό το 67 μ.Χ., αν και δεν είναι βέβαιο ότι αυτή αποτέλεσε την άμεση αιτία για την παύση της λειτουργίας του.
Ο Δίολκος έρχεται ξανά στο φως
Ο αρχαίος δρόμος ανασκάφηκε συστηματικά από τον Έλληνα αρχαιολόγο Νικόλαο Βερδελή, από το 1956 έως το 1962. Οι ανασκαφές έφεραν στο φως σημαντικά τμήματα του μνημείου, κυρίως στο δυτικό άκρο του, κοντά στον Κορινθιακό Κόλπο.
Σήμερα είναι ορατό περίπου 1 χιλιόμετρο της αρχαίας διαδρομής. Η γειτνίαση με τη σύγχρονη Διώρυγα της Κορίνθου δημιούργησε σοβαρά προβλήματα για τη διατήρηση του μνημείου, καθώς η διάβρωση επηρέασε τμήματα του αρχαίου δρόμου.
Τα τελευταία χρόνια πραγματοποιήθηκαν εργασίες προστασίας, αποκατάστασης και ανάδειξης του Διόλκου, με στόχο την αντιμετώπιση των προβλημάτων που είχαν δημιουργηθεί και την καλύτερη ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου.
Οι χαρακτηριστικές αυλακώσεις που σώζονται στις πέτρινες πλάκες αποτελούν σήμερα ένα από τα πιο εντυπωσιακά κατάλοιπα του έργου. Ο Δίολκος υπήρξε ουσιαστικά ένας αρχαίος χερσαίος διάδρομος μεταφοράς πλοίων, ένα τεχνικό επίτευγμα που επέτρεπε στους αρχαίους να παρακάμπτουν τον δύσκολο περίπλου της Πελοποννήσου.
