Ο Ιωάννης Καποδίστριας είναι γνωστός σε όλους ως ο πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας, ιδρυτής της Εθνικής Χρηματιστικής Τράπεζας, της πρώτης Γεωργικής Σχολής και του πρώτου τυπογραφείου της χώρας. Πίσω όμως από τη γνωστή βιογραφία κρύβονται λιγότερο δημοφιλείς, αλλά απόλυτα τεκμηριωμένες, ιστορίες που φωτίζουν διαφορετικές πλευρές του χαρακτήρα και της μοίρας του.
Αρνήθηκε να ηγηθεί της Φιλικής Εταιρείας
Λίγοι γνωρίζουν ότι, πριν γίνει ο πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδας, ο Καποδίστριας είχε την ευκαιρία να ηγηθεί της ίδιας της οργάνωσης που προετοίμασε την Επανάσταση. Τον Ιανουάριο του 1820, ο Εμμανουήλ Ξάνθος —ένας από τους ιδρυτές της Φιλικής Εταιρείας— τον συνάντησε στην Αγία Πετρούπολη και του πρότεινε την αρχηγία της Εταιρείας, πρόταση την οποία ο Καποδίστριας αρνήθηκε. Την εποχή εκείνη υπηρετούσε ακόμη ως υπουργός Εξωτερικών του Τσάρου και θεωρούσε ότι μια ένοπλη μυστική οργάνωση δεν είχε τις κατάλληλες προϋποθέσεις επιτυχίας. Η θέση έμεινε τελικά στον Αλέξανδρο Υψηλάντη — μια απόφαση που άλλαξε ριζικά την πορεία της ελληνικής επανάστασης.
Ο ανεκπλήρωτος έρωτας που κράτησε μυστικός
Πίσω από τον αυστηρό, ασκητικό δημόσιο βίο του Καποδίστρια κρυβόταν μια προσωπική ιστορία που σπάνια αναφέρεται: έναν ανεκπλήρωτο έρωτα για τη Ρωξάνδρα Στούρτζα, μια μορφωμένη αριστοκράτισσα φαναριώτικης καταγωγής που κινούνταν στους ίδιους διπλωματικούς κύκλους της ρωσικής αυλής. Ο Καποδίστριας δεν παντρεύτηκε ποτέ, και ιστορικοί συνδέουν αυτή την απόφαση με την πλήρη αφοσίωσή του πρώτα στη διπλωματική καριέρα και αργότερα στην ανοικοδόμηση του ελληνικού κράτους — μια επιλογή ζωής που ο ίδιος φαινόταν να θεωρεί ασυμβίβαστη με προσωπική ευτυχία.
Το «τέχνασμα» της πατάτας δεν ήταν δικό του
Μια από τις πιο γνωστές ιστορίες γι’ αυτόν —πώς τάχα «ξεγέλασε» τους Έλληνες να καλλιεργήσουν πατάτες αφήνοντάς τες απροστάτευτες ώστε να τις κλέψουν, νομίζοντας πως ήταν πολύτιμες— είναι στην πραγματικότητα δανεισμένη. Σύμφωνα με ιστορική έρευνα, το ίδιο τέχνασμα είχε ήδη εφαρμόσει στη χώρα του ο Φρειδερίκος Β΄ της Πρωσίας, σχεδόν μισό αιώνα νωρίτερα, το 1774. Η ιστορία πιθανότατα μεταφέρθηκε προφορικά και αποδόθηκε αργότερα στον Καποδίστρια, δείχνοντας πόσο εύκολα μια λαϊκή αφήγηση μπορεί να «μετακομίσει» από τον έναν ηγέτη στον άλλο.
Το κάθισμα που κανείς δεν τόλμησε να καθίσει ξανά
Στη Μητρόπολη της Αίγινας, όπου ο Καποδίστριας εκκλησιαζόταν τακτικά κάθε Κυριακή τα χρόνια που η πόλη ήταν πρωτεύουσα του νεοσύστατου κράτους, υπάρχει ακόμη το ειδικό κάθισμά του — ο λεγόμενος «θρονίσκος της υποδοχής». Μόλις έφτασε η είδηση της δολοφονίας του στο Ναύπλιο, το κάθισμα κλείστηκε με κιγκλίδωμα και από τότε κανείς δεν κάθισε ξανά εκεί, με μία και μοναδική ιστορική εξαίρεση που αναφέρουν οι τοπικές πηγές. Το στασίδι παραμένει μέχρι σήμερα σιωπηλό μάρτυρας μιας εποχής που τελείωσε απότομα με μια σφαίρα έξω από τον ναό του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο.
Ο μάρτυρας που δεν κλήθηκε ποτέ
Τέλος, γύρω από τη δολοφονία του τον Οκτώβριο του 1831 παραμένει ένα ανοιχτό ερωτηματικό που σπάνια συζητείται: σύμφωνα με τις καταθέσεις της εποχής, στο σημείο της δολοφονίας βρισκόταν, εκτός από τους δράστες, και ένας ζητιάνος που ήταν αυτόπτης μάρτυρας — ο οποίος όμως δεν κλήθηκε ποτέ να καταθέσει στο δικαστήριο, κάτι που μέχρι σήμερα δεν έχει εξηγηθεί πειστικά.