Μετά από λίγα λεπτά στη θάλασσα ή στην μπανιέρα, οι άκρες των δαχτύλων ζαρώνουν σαν σταφίδες. Οι περισσότεροι πιστεύουμε ότι το δέρμα απλώς «ρουφά» νερό και φουσκώνει. Η εξήγηση αυτή, όμως, δεν αντέχει σε μια απλή παρατήρηση που έκαναν οι γιατροί πριν από σχεδόν έναν αιώνα.
Η παρατήρηση που άλλαξε την εξήγηση
Τη δεκαετία του 1930 οι Βρετανοί γιατροί Λιούις και Πίκερινγκ περιέγραψαν ασθενείς με τραυματισμό στο μέσο νεύρο του χεριού, ένα από τα βασικά νεύρα που εξυπηρετούν τα δάχτυλα. Όταν αυτοί οι ασθενείς έβαζαν το χέρι στο νερό, τα δάχτυλα που εξαρτώνται από το κομμένο νεύρο έμεναν λεία. Τα υπόλοιπα, όπως και όλα τα δάχτυλα του υγιούς χεριού, ζάρωναν κανονικά.
Αν το ζάρωμα ήταν απλή απορρόφηση νερού, θα συνέβαινε σε όλα τα δάχτυλα, με νεύρο ή χωρίς. Το συμπέρασμα ήταν ότι πρόκειται για ενεργή αντίδραση που ελέγχει το νευρικό σύστημα. Η παρατήρηση αυτή χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα στην κλινική πράξη ως απλό τεστ για τη λειτουργία των νεύρων του χεριού.
Τι συμβαίνει στην πράξη
Όταν τα δάχτυλα μένουν στο νερό, το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, το κομμάτι του αυτόνομου νευρικού συστήματος που λειτουργεί χωρίς να το ελέγχουμε, στέλνει σήμα στα μικρά αιμοφόρα αγγεία των ακροδαχτύλων να στενέψουν. Το φαινόμενο λέγεται αγγειοσυστολή. Ο όγκος κάτω από το δέρμα μειώνεται ελαφρά, ενώ το εξωτερικό στρώμα του δέρματος παραμένει ίδιο σε έκταση. Το δέρμα λοιπόν «περισσεύει» και διπλώνει, σχηματίζοντας τις γνωστές ρυτίδες. Γι’ αυτό τα ζαρωμένα δάχτυλα δείχνουν συχνά και λίγο πιο χλωμά.
Μια χρησιμότητα; Το κράτημα
Αφού το σώμα «επιλέγει» να ζαρώσει τα δάχτυλα, εύλογα αναρωτιέται κανείς αν αυτό έχει κάποιον σκοπό. Μια γνωστή υπόθεση, που διατύπωσε ο νευροβιολόγος Μαρκ Τσανγκίζι το 2011, παρομοιάζει τις ρυτίδες με τα αυλάκια στα λάστιχα του αυτοκινήτου: διοχετεύουν το νερό και βελτιώνουν την πρόσφυση σε βρεγμένες επιφάνειες.
Το 2013 ερευνητές του Πανεπιστημίου του Νιούκαστλ στη Βρετανία, με επικεφαλής τον Κυριάκο Καρεκλά, έκαναν ένα απλό πείραμα. Εθελοντές μετέφεραν βόλους και βαρίδια από ένα δοχείο με νερό σε ένα άλλο, μία φορά με λεία και μία με ζαρωμένα δάχτυλα. Με ζαρωμένα δάχτυλα μετέφεραν τα βρεγμένα αντικείμενα περίπου 12% πιο γρήγορα. Με στεγνά αντικείμενα δεν υπήρχε καμία διαφορά.
Τι δεν έχει ξεκαθαριστεί
Το ζήτημα δεν έχει κλείσει. Μεταγενέστερες μελέτες άλλων ομάδων δεν βρήκαν πάντα το ίδιο όφελος στο κράτημα. Επιπλέον, το γιατί εξελίχθηκε αυτή η αντίδραση, και αν ήταν πράγματι χρήσιμη στους προγόνους μας για να κινούνται σε βρεγμένα εδάφη ή να πιάνουν τροφή στο νερό, παραμένει υπόθεση.
- Βέβαιο: το ζάρωμα είναι ενεργή αντίδραση που χρειάζεται λειτουργικά νεύρα και δεν οφείλεται απλώς σε «μούσκεμα».
- Πιθανό αλλά συζητήσιμο: ότι βελτιώνει το κράτημα σε βρεγμένα αντικείμενα.
- Ανοιχτό: ο εξελικτικός λόγος για τον οποίο υπάρχει.
Την επόμενη φορά που θα βγείτε από τη θάλασσα με «σταφιδιασμένα» δάχτυλα, αξίζει να θυμηθείτε ότι δεν πρόκειται για βλάβη του δέρματος. Είναι ένα σήμα ότι τα νεύρα σας κάνουν τη δουλειά τους.