Είναι μια εμπειρία σχεδόν καθολική. Ακούμε τη φωνή μας σε ένα βίντεο ή σε φωνητικό μήνυμα και ξαφνιαζόμαστε: ακούγεται πιο ψιλή, πιο «λεπτή», λιγότερο σίγουρη από ό,τι νομίζαμε. Πολλοί δεν αντέχουν να την ακούσουν. Η εξήγηση δεν έχει να κάνει με την ποιότητα του μικροφώνου. Έχει να κάνει με τον τρόπο που ο ήχος της φωνής μας φτάνει στο αυτί μας.
Δύο δρόμοι για τον ίδιο ήχο
Όταν μιλάει κάποιος άλλος, η φωνή του φτάνει σε εμάς μόνο μέσω του αέρα: τα ηχητικά κύματα μπαίνουν στο αυτί, πάλλουν το τύμπανο και από εκεί το σήμα πηγαίνει στο εσωτερικό αυτί. Αυτό λέγεται αερογενής αγωγή.
Όταν μιλάμε εμείς, συμβαίνει κάτι επιπλέον. Οι φωνητικές χορδές δονούνται μέσα στο σώμα μας, και οι δονήσεις αυτές ταξιδεύουν και μέσα από τα οστά του κρανίου κατευθείαν στο εσωτερικό αυτί. Αυτό λέγεται οστική αγωγή. Έτσι τη δική μας φωνή την ακούμε ταυτόχρονα από δύο δρόμους, μέσα από τον αέρα και μέσα από το κεφάλι μας.
Γιατί ακούγεται πιο «βαθιά» από μέσα
Τα οστά του κρανίου μεταδίδουν καλύτερα τις χαμηλές συχνότητες. Το κομμάτι της φωνής που ακούμε «από μέσα» είναι λοιπόν πλουσιότερο στα μπάσα. Γι’ αυτό, όσο μιλάμε, η φωνή μας μάς φαίνεται πιο γεμάτη και πιο βαθιά απ’ ό,τι είναι στην πραγματικότητα για τους άλλους.
Το μικρόφωνο καταγράφει μόνο τον ήχο που ταξιδεύει στον αέρα, δηλαδή αυτό που ακούνε όλοι οι άλλοι. Όταν παίζουμε την ηχογράφηση, λείπει ακριβώς εκείνο το «μπάσο» στρώμα που έχουμε συνηθίσει μια ζωή. Γι’ αυτό η φωνή μοιάζει πιο ψιλή και άγνωστη. Αυτό που ακούμε στην ηχογράφηση είναι, με απλά λόγια, πολύ πιο κοντά σε ό,τι ακούνε οι άλλοι όταν μιλάμε.
Μπορεί κανείς να το δοκιμάσει: αν κλείσει τα αυτιά του με τα δάχτυλα και μιλήσει, ο αέρας «κόβεται» και ακούει κυρίως τον ήχο της οστικής αγωγής. Η φωνή ακούγεται ακόμη πιο βαθιά και πνιχτή.
Δεν είναι μόνο θέμα ακουστικής
Η δυσφορία που νιώθουμε έχει και ψυχολογική διάσταση. Ήδη από το 1966 Αμερικανοί ψυχολόγοι μελέτησαν το φαινόμενο που ονόμασαν «αντιπαράθεση με τη φωνή» (voice confrontation). Υποστήριξαν ότι η ηχογράφηση μας κάνει να ακούμε στοιχεία της φωνής μας που δεν συνειδητοποιούμε, όπως άγχος ή διστακτικότητα, και αυτά δεν ταιριάζουν με την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας.
Πιο πρόσφατα, το 2023, ερευνητές της Ομοσπονδιακής Πολυτεχνικής Σχολής της Λωζάνης (EPFL) δημοσίευσαν στο περιοδικό Royal Society Open Science πειράματα με εθελοντές. Οι συμμετέχοντες άκουγαν ηχογραφήσεις όπου η φωνή τους είχε «αναμειχθεί» ψηφιακά με φωνές άλλων ανθρώπων. Όταν ο ήχος τούς έφτανε μέσω συσκευής οστικής αγωγής, που δονεί το κρανίο, αναγνώριζαν πιο εύκολα πότε επρόκειτο για τη δική τους φωνή. Οι ερευνητές συμπέραναν ότι ο εγκέφαλος αναγνωρίζει τη φωνή μας συνδυάζοντας τον ήχο με τις δονήσεις που αισθανόμαστε, δεν βασίζεται μόνο στο τι ακούμε.
Τι μπορούμε να κάνουμε
Η καλή είδηση είναι ότι η αντίδραση αυτή μειώνεται με την έκθεση. Όσοι ακούνε συχνά τη φωνή τους, όπως ραδιοφωνικοί παραγωγοί, ηθοποιοί ή άνθρωποι που κάνουν podcast, συνήθως παύουν να ενοχλούνται. Αξίζει επίσης να θυμόμαστε ότι οι γύρω μας δεν ακούνε κάτι «περίεργο». Ακούνε τη φωνή που ήξεραν πάντα. Το παράξενο είναι μόνο για εμάς.