Η πολιτική αμφισβήτηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου στο Ισραήλ επαναφέρει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα: τι θα συμβεί με τις πολιτικές που προώθησαν τα τελευταία χρόνια οι πιο σκληροπυρηνικές δυνάμεις της κυβέρνησής του, ακόμη και αν ο ίδιος χάσει την εξουσία;
Στο επίκεντρο βρίσκονται ο υπουργός Οικονομικών Μπεζαλέλ Σμότριτς, επικεφαλής του Θρησκευτικού Σιωνιστικού Κόμματος, και ο υπουργός Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, επικεφαλής του κόμματος Otzma Yehudit («Εβραϊκή Ισχύς»). Οι δύο πολιτικοί έχουν διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην κυβερνητική πολιτική για τους εποικισμούς, τη Δυτική Όχθη, την αστυνομία και τις συνθήκες κράτησης των Παλαιστινίων.
Οι ισραηλινές εκλογές της 27ης Οκτωβρίου 2026 αποδυνάμωσαν τη θέση του Νετανιάχου, χωρίς ωστόσο να έχει ακόμη σχηματιστεί νέα κυβέρνηση. Ο πρώην αρχηγός του ισραηλινού στρατού, Γκάντι Αϊζενκότ, έλαβε την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης, καθώς συγκέντρωσε τις συστάσεις 67 βουλευτών, έναντι 46 που υποστήριξαν τον Νετανιάχου.
Η κοινοβουλευτική εικόνα παραμένει σύνθετη: το μπλοκ του Νετανιάχου διαθέτει 53 έδρες, τα κόμματα της σιωνιστικής αντιπολίτευσης 48, ενώ τα αραβικά κόμματα συγκεντρώνουν 19 έδρες. Η υποστήριξη 67 βουλευτών προς τον Αϊζενκότ για την εντολή δεν ισοδυναμεί με συμφωνία συμμετοχής όλων αυτών των κομμάτων σε μια νέα κυβέρνηση.
Ο Νετανιάχου έχει επανειλημμένα προτείνει κυβέρνηση εθνικής ενότητας υπό τη δική του ηγεσία, με τη συμμετοχή και των σημερινών κυβερνητικών συμμάχων του. Από την πλευρά του, το κόμμα του Αϊζενκότ έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο συμμετοχής του Likud σε κυβέρνηση υπό την ηγεσία του, χωρίς τις ακροδεξιές δυνάμεις. Οι διαπραγματεύσεις, πάντως, δεν έχουν οδηγήσει μέχρι στιγμής σε συμφωνία.
Η πολιτική επιρροή Σμότριτς και Μπεν Γκβιρ
Ο Νετανιάχου σχημάτισε το 2022 κυβερνητικό συνασπισμό με τα κόμματα του Μπεν Γκβιρ και του Σμότριτς, παραχωρώντας τους σημαντικές κυβερνητικές θέσεις. Ο Σμότριτς ανέλαβε το υπουργείο Οικονομικών και απέκτησε, παράλληλα, πρόσθετες αρμοδιότητες στο υπουργείο Άμυνας σχετικά με την πολιτική διοίκηση της κατεχόμενης Δυτικής Όχθης. Ο Μπεν Γκβιρ ανέλαβε το υπουργείο Εθνικής Ασφάλειας, με αρμοδιότητες που περιλαμβάνουν την αστυνομία και τη σωφρονιστική υπηρεσία.
Οι δύο πολιτικοί αξιοποίησαν τις κυβερνητικές τους θέσεις για να προωθήσουν μια ιδιαίτερα σκληρή πολιτική ατζέντα. Έχουν υποστηρίξει την επέκταση των ισραηλινών εποικισμών, ενώ έχουν επανειλημμένα ταχθεί υπέρ της προσάρτησης εδαφών και της επέκτασης του ισραηλινού ελέγχου στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Γάζα, αμφότεροι έχουν απειλήσει κατά καιρούς ότι θα αποσύρουν τη στήριξή τους από την κυβέρνηση, εάν ο Νετανιάχου προχωρούσε σε συμφωνίες ή αποφάσεις που θεωρούσαν υπερβολικά συμβιβαστικές. Τον Σεπτέμβριο του 2025, ο Μπεν Γκβιρ απείλησε με ανατροπή της κυβέρνησης εάν η Χαμάς εξακολουθούσε να υπάρχει μετά την απελευθέρωση των ομήρων, στο πλαίσιο του σχεδίου για τη Γάζα που είχε προτείνει ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.
Ο Σμότριτς, από την πλευρά του, έχει υποστηρίξει την επέκταση των ισραηλινών εποικισμών στη Δυτική Όχθη. Η πολιτική του έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από παλαιστινιακές οργανώσεις και διεθνείς φορείς, ενώ επικριτές του τον θεωρούν πολιτικά υπεύθυνο για την ενίσχυση της εποικιστικής δραστηριότητας και την κλιμάκωση της βίας από εποίκους.
Οι κυρώσεις και η διεθνής αντίδραση
Οι δύο υπουργοί βρέθηκαν στο στόχαστρο διεθνών κυρώσεων το 2025 και το 2026. Στις 10 Ιουνίου 2025, το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς, η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία και η Νορβηγία ανακοίνωσαν μέτρα σε βάρος τους, τα οποία περιλάμβαναν ταξιδιωτικές απαγορεύσεις και πάγωμα περιουσιακών στοιχείων.
Η Ιρλανδία ανακοίνωσε δική της απαγόρευση εισόδου για τους δύο υπουργούς στις 5 Ιουνίου 2026. Η συγκεκριμένη ημερομηνία έχει σημασία, καθώς η αρχική αναφορά σε κυρώσεις της Ιρλανδίας και της Ολλανδίας τον Ιούνιο του 2025 δεν επιβεβαιώνεται από τα διαθέσιμα στοιχεία.
Οι κυρώσεις συνδέθηκαν με τις δηλώσεις και τις πολιτικές των δύο υπουργών απέναντι στους Παλαιστινίους. Ο Ιρλανδός πρωθυπουργός Μίχολ Μάρτιν είχε αναφερθεί στην κοινή τους επιθυμία για την εξάλειψη των Παλαιστινίων από την Παλαιστίνη.
Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν ότι ο Μπεν Γκβιρ και ο Σμότριτς δεν αποτελούν πολιτικά ταυτόσημες περιπτώσεις και ότι η ενδεχόμενη απομάκρυνσή τους από την κυβέρνηση θα μπορούσε να έχει διαφορετικές συνέπειες για τον καθένα.
Διαφορετική πολιτική στρατηγική, διαφορετικό αποτύπωμα
Ο Άρι Πέρλιγκερ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης στο Λόουελ, ο οποίος έχει μελετήσει την ακροδεξιά στο Ισραήλ, στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, εκτιμά ότι η πολιτική ισχύς του Μπεν Γκβιρ βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη λαϊκιστική και επικοινωνιακή του παρουσία.
Όπως δήλωσε στο Al Jazeera, η παραμονή του εκτός κυβέρνησης θα μπορούσε ακόμη και να τον ευνοήσει πολιτικά, καθώς θα του επέτρεπε να εμφανίζεται ως εκπρόσωπος μιας δύναμης που αντιπαρατίθεται στο πολιτικό κατεστημένο.
Ο Σμότριτς, αντίθετα, έχει επενδύσει περισσότερο στην άσκηση εξουσίας μέσω κυβερνητικών θέσεων, διοικητικών μηχανισμών και οικονομικών πόρων. Σύμφωνα με τον Πέρλιγκερ, η απώλεια της πρόσβασης στους προϋπολογισμούς, στα υπουργικά χαρτοφυλάκια και στον έλεγχο της εποικιστικής πολιτικής θα μπορούσε να περιορίσει ουσιαστικά την επιρροή του.
Οι αλλαγές στη Δυτική Όχθη και το σχέδιο E1
Η επιρροή του Σμότριτς στη Δυτική Όχθη δεν περιορίστηκε στις δημόσιες δηλώσεις του. Στο πλαίσιο της συμφωνίας του 2022 με τον Νετανιάχου, ανέλαβε πρόσθετο ρόλο στο υπουργείο Άμυνας, αποκτώντας ευρείες αρμοδιότητες σε ζητήματα που αφορούν την ισραηλινή πολιτική διοίκηση στην περιοχή.
Από τη θέση αυτή συνέβαλε στη δημιουργία ξεχωριστής Διοίκησης Εποικισμού και στην επιτάχυνση των διαδικασιών για την επέκταση των εποικισμών.
Τον Αύγουστο του 2025 ανακοίνωσε την επανενεργοποίηση του σχεδίου E1, το οποίο προβλέπει την ανάπτυξη εποικισμού ανατολικά της Ιερουσαλήμ. Ο ίδιος είχε υποστηρίξει ότι το σχέδιο θα έθαβε «την ιδέα ενός παλαιστινιακού κράτους».
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ισραηλινής οργάνωσης Peace Now, το 2025 προωθήθηκαν πολεοδομικά σχέδια για 27.941 κατοικίες σε εποικισμούς της Δυτικής Όχθης, αριθμός που ξεπέρασε κατά πολύ προηγούμενα επίπεδα. Από αυτές, 3.401 κατοικίες αφορούν το σχέδιο E1, για το οποίο δόθηκε τελική έγκριση τον Αύγουστο του 2025 και δημοσιεύθηκαν διαγωνισμοί κατασκευής τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς.
Τα στοιχεία αφορούν κατοικίες που εντάχθηκαν σε διαδικασίες σχεδιασμού και έγκρισης και όχι κατοικίες που έχουν ήδη κατασκευαστεί.
Αστυνομία, φυλακές και θανατική ποινή
Ο Μπεν Γκβιρ έχει κατηγορηθεί από επικριτές του ότι αξιοποίησε τη θέση του για να ενισχύσει τον πολιτικό έλεγχο επί της ισραηλινής αστυνομίας και να προωθήσει αλλαγές που αντανακλούν τη δική του σκληρή πολιτική αντίληψη. Παράλληλα, έχει δεχθεί έντονη κριτική για τις αλλαγές στη σωφρονιστική υπηρεσία και τους περιορισμούς που επιβλήθηκαν στις συνθήκες κράτησης των Παλαιστινίων κρατουμένων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η νομοθεσία για τη θανατική ποινή. Στις 30 Μαρτίου 2026, η Κνεσέτ ψήφισε τον σχετικό νόμο σε δεύτερη και τρίτη ανάγνωση, με βασικό υποστηρικτή τον Μπεν Γκβιρ.
Η ρύθμιση προβλέπει τη θανατική ποινή ως βασική ποινή για Παλαιστίνιους κατοίκους της Δυτικής Όχθης που καταδικάζονται από στρατιωτικά δικαστήρια για θανατηφόρες τρομοκρατικές πράξεις, με δυνατότητα επιβολής ισόβιας κάθειρξης σε ειδικές περιστάσεις. Η συγκεκριμένη διάταξη έχει προκαλέσει διεθνείς αντιδράσεις και επικρίσεις, καθώς θεωρείται ότι δημιουργεί διαφορετική μεταχείριση σε βάρος των Παλαιστινίων, σε σύγκριση με Ισραηλινούς πολίτες και κατοίκους.
Για τον Πέρλιγκερ, οι αλλαγές που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί σε επίπεδο προσωπικού, διαδικασιών και διοικητικών δομών ενδέχεται να αποδειχθούν δύσκολο να ανατραπούν. Όπως επισημαίνει, η αντιστροφή τους θα απαιτούσε σταθερή πολιτική βούληση και μακροχρόνια προσπάθεια από μια επόμενη κυβέρνηση.
Η εκλογική δύναμη της ισραηλινής ακροδεξιάς
Η απομάκρυνση των δύο υπουργών από την κυβέρνηση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα εξαφανιστεί και η πολιτική επιρροή των κομμάτων τους.
Ο Ρόι Ζουρ, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής του Πανεπιστημίου του Έσεξ, εκτιμά ότι τα δύο πολιτικά κινήματα διαθέτουν σταθερή εκλογική βάση και θα συνεχίσουν να διαδραματίζουν ρόλο στην ισραηλινή πολιτική.
Στις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου, το Otzma Yehudit συγκέντρωσε περίπου 5,74% των έγκυρων ψήφων και το Θρησκευτικό Σιωνιστικό Κόμμα περίπου 5,11%. Μαζί έφτασαν περίπου στο 10,85%, δηλαδή σχεδόν στο 11% των έγκυρων ψήφων.
Ο Ζουρ υποστηρίζει ότι τα δύο κόμματα απευθύνονται σε παρόμοια κοινωνικά ακροατήρια και ότι η πολιτική τους παρουσία δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη συμμετοχή τους στην κυβέρνηση.
Η πολιτική κληρονομιά πέρα από τον Νετανιάχου
Η συζήτηση για το μέλλον της ισραηλινής κυβέρνησης δεν αφορά μόνο την πολιτική επιβίωση του Νετανιάχου. Αφορά και το κατά πόσο οι αλλαγές που προωθήθηκαν τα τελευταία χρόνια στη Δυτική Όχθη, στην αστυνομία και στο σωφρονιστικό σύστημα θα συνεχιστούν ακόμη και μετά από μια ενδεχόμενη κυβερνητική αλλαγή.
Η πρώην βουλευτής του αριστερού κόμματος Hadash, Αΐντα Τουμά-Σουλεϊμάν, περιέγραψε στο Al Jazeera το κλίμα φόβου που, όπως είπε, βιώνουν οι Παλαιστίνιοι στην καθημερινότητά τους, αναφέροντας ότι οι άνθρωποι αισθάνονται ανασφάλεια ακόμη και όταν μιλούν αραβικά σε δημόσιους χώρους.
Η ίδια χαρακτήρισε την κατάσταση ως εδραίωση του απαρτχάιντ και μιας μορφής φασισμού, διατυπώνοντας τη δική της πολιτική αξιολόγηση για τις εξελίξεις στο Ισραήλ.
«Το απαρτχάιντ είναι μια σειρά νόμων που κάνουν διακρίσεις με βάση τη φυλή. Ο φασισμός είναι όταν οι διακρίσεις και ο ρατσισμός μεταφέρονται στην ψυχή», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η βασική εκτίμηση που προκύπτει από τις αναλύσεις είναι ότι ακόμη και αν ο Νετανιάχου αποχωρήσει από την εξουσία, η πολιτική και θεσμική επιρροή των δυνάμεων που συνεργάστηκαν μαζί του δεν θα εξαφανιστεί αυτομάτως. Οι διοικητικές αλλαγές, οι πολιτικές αποφάσεις και η εκλογική βάση των συγκεκριμένων κομμάτων ενδέχεται να διατηρήσουν σημαντικό μέρος της επιρροής τους και στην επόμενη ημέρα της ισραηλινής πολιτικής σκηνής.