Σε ένα Ισραήλ χωρίς καθαρή πλειοψηφία, επτά έδρες έχουν γίνει το πιο πολύτιμο νόμισμα της πολιτικής σκηνής. Είναι οι έδρες του υπερορθόδοξου κόμματος Ενωμένος Ιουδαϊσμός της Τορά (UTJ), του παραδοσιακού συμμάχου του Βενιαμίν Νετανιάχου, που αυτή τη φορά αρνήθηκε να τον προτείνει για πρωθυπουργό. Και γύρω τους εξελίσσεται, σύμφωνα με τα ισραηλινά μέσα, ένας πραγματικός μαραθώνιος τηλεφωνημάτων, στον οποίο φέρεται να συμμετέχει και η σύζυγος του πρωθυπουργού, Σάρα Νετανιάχου.
Μια κάλπη χωρίς νικητή
Στις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου για την 26η Κνεσέτ, ο συνασπισμός που στηρίζει τον Νετανιάχου συγκέντρωσε 53 έδρες, έναντι 68 που διέθετε στην απερχόμενη Βουλή. Τα τέσσερα εβραϊκά κόμματα της αντιπολίτευσης, με επικεφαλής τον πρώην αρχηγό του Γενικού Επιτελείου Γκάντι Αϊζενκότ, πήραν 48 έδρες: το κόμμα του Yashar 21, το B’Yachad του Ναφτάλι Μπένετ 12, οι Δημοκράτες του Γιαΐρ Γκολάν 8 και το Yisrael Beytenu του Αβιγκντόρ Λίμπερμαν 7. Τα δύο αραβικά κόμματα, η Κοινή Λίστα και το Ra’am, έφτασαν μαζί τις 19 έδρες, το υψηλότερο ποσοστό στην ιστορία τους. Η συμμετοχή άγγιξε το 78%. Κανένα στρατόπεδο δεν φτάνει μόνο του τις 61 έδρες που απαιτούνται για πλειοψηφία στη Βουλή των 120 μελών.
Οι διαβουλεύσεις στο Προεδρικό Μέγαρο
Ο πρόεδρος Ισαάκ Χέρτσογκ ολοκλήρωσε την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου τις διαβουλεύσεις με όλα τα κόμματα. Το αποτέλεσμα: κόμματα με 67 βουλευτές πρότειναν τον Αϊζενκότ για τον σχηματισμό κυβέρνησης και κόμματα με 46 βουλευτές τον Νετανιάχου. Ο Αϊζενκότ στηρίχθηκε από τα τέσσερα εβραϊκά κόμματα της αντιπολίτευσης και από τα δύο αραβικά. Τον Νετανιάχου πρότειναν το Λικούντ, το Σας, η Θρησκευτική Σιωνιστική Ένωση και η Otzma Yehudit. Οι επτά βουλευτές του UTJ δεν πρότειναν κανέναν.
Το κόμμα του Αϊζενκότ τόνισε ότι πρόκειται για τον μεγαλύτερο αριθμό συστάσεων υπέρ υποψηφίου από το 2015. Ο Χέρτσογκ, ωστόσο, κράτησε επιφυλάξεις. Δήλωσε ότι τα αποτελέσματα φαίνονται καθαρά, αλλά ο νόμος τού αναθέτει να κρίνει ποιος μπορεί πραγματικά να σχηματίσει κυβέρνηση, κάτι που δεν είναι σαφές λόγω των αμοιβαίων αποκλεισμών ανάμεσα στα στρατόπεδα αλλά και μέσα σε αυτά. Ο πρόεδρος δεν είναι υποχρεωμένος να επιλέξει όποιον συγκεντρώνει τις περισσότερες συστάσεις. Ανακοίνωσε ότι θα αναθέσει την εντολή την Κυριακή 8 Νοεμβρίου, με τον Αϊζενκότ να θεωρείται το φαβορί.
Γιατί γύρισαν την πλάτη οι Υπερορθόδοξοι
Η απόφαση του UTJ δεν ήταν αυτονόητη. Το κόμμα αποτελείται από δύο παρατάξεις: το Degel HaTorah, με τέσσερις έδρες και τον πρόεδρο του κόμματος Γιαάκοβ Ασέρ, και την Agudat Yisrael με τρεις. Το Degel HaTorah ανακοίνωσε πρώτο ότι δεν θα προτείνει κανέναν. Η αιτία της ρήξης είναι η αποτυχία του απερχόμενου συνασπισμού να ψηφίσει νόμο που να κατοχυρώνει την απαλλαγή των σπουδαστών των ιεσιβών από τη στρατιωτική θητεία.
Στην Agudat Yisrael το κλίμα ήταν πιο ρευστό. Οι βουλευτές Μεΐρ Πορούς και Ελιακίμ Στάρκ, που θεωρούνται η πιο φιλική προς τη Δεξιά πτέρυγα, εξέταζαν να προτείνουν ξεχωριστά τον Νετανιάχου. Τελικά, κατά τα ισραηλινά μέσα, η κατάσταση άλλαξε μετά από παρέμβαση της ραβινικής ηγεσίας και το κόμμα εμφανίστηκε ενωμένο στην αποχή. Στη συνάντηση με τον Χέρτσογκ, ο βουλευτής Γιτσχάκ Πίντρους ξεκαθάρισε ότι προτεραιότητα του κόμματος είναι η προστασία όσων μελετούν την Τορά, πριν ακόμη από τον σχηματισμό κυβέρνησης.
Ο μαραθώνιος των τηλεφωνημάτων
Ο Νετανιάχου δεν έμεινε με σταυρωμένα χέρια. Λίγο πριν από τις διαβουλεύσεις μίλησε με τον Ασέρ και, σύμφωνα με τον ραδιοσταθμό Kan Reshet Bet, τον διαβεβαίωσε ότι δεσμεύεται να ρυθμίσει το καθεστώς των σπουδαστών της Τορά, καλώντας τους να αποτρέψουν μια κυβέρνηση που, όπως είπε, θα στηρίζεται σε «υποστηρικτές της τρομοκρατίας». Ο Ασέρ δεν δεσμεύτηκε, λέγοντας ότι το κόμμα περιμένει την απόφαση των κορυφαίων ραβίνων. Το γραφείο του πρωθυπουργού τηλεφώνησε επίσης στον επικεφαλής της Agudat Yisrael Γιτσχάκ Γκόλντκνοπφ, ο οποίος, σύμφωνα με δημοσιεύματα, δεν απαντούσε επί ένα εικοσιτετράωρο.
Η πίεση κλιμακώθηκε μετά τη μεγάλη ανατροπή της Πέμπτης. Ο Λίμπερμαν, που επί χρόνια αρνιόταν κάθε συνεργασία με τα υπερορθόδοξα κόμματα, επιβεβαίωσε ότι είναι πλέον ανοιχτός σε κυβέρνηση μαζί τους και σε έναν «επώδυνο» συμβιβασμό για τη στράτευση. Το σκεπτικό του είναι ότι η απομάκρυνση του Νετανιάχου και η αποφυγή νέων εκλογών προηγούνται, και ότι μια τέτοια λύση προτιμάται από τη στήριξη στα αραβικά κόμματα. Σύμφωνα με το Ynet, το γραφείο του πρωθυπουργού, αλλά και η ίδια η Σάρα Νετανιάχου, ασκούν έντονες πιέσεις για να αποτραπεί αυτή η σύμπλευση και επιχείρησαν σειρά τηλεφωνημάτων με όλες τις πτέρυγες του UTJ, ώστε να μη δεχτούν πρόταση από τον Λίμπερμαν. Δεν είναι η πρώτη φορά που το όνομά της εμφανίζεται στις σχέσεις με το κόμμα: πριν από μερικούς μήνες ο Γκόλντκνοπφ είχε ισχυριστεί δημόσια ότι εκείνη μπλόκαρε τον διορισμό του ως αντιπροέδρου της κυβέρνησης.
Ο Ασέρ, από την πλευρά του, χαιρέτισε τη νέα ευελιξία του Λίμπερμαν, διευκρινίζοντας όμως ότι δεν έχει λάβει ακόμη καμία συγκεκριμένη πρόταση. Ο Γκολάν δήλωσε αισιόδοξος, κάνοντας λόγο για «ουσιαστική πρόοδο».
Τα σενάρια της επόμενης μέρας
Κυβέρνηση Αϊζενκότ με τους Υπερορθόδοξους. Τα τέσσερα εβραϊκά κόμματα της αντιπολίτευσης (48 έδρες) μαζί με το UTJ (7) φτάνουν τις 55, ακόμη μακριά από τις 61. Ένα τέτοιο σχήμα θα χρειαζόταν επιπλέον στήριξη, π.χ. την ανοχή των αραβικών κομμάτων ή αποσπάσεις βουλευτών από το άλλο στρατόπεδο. Το μεγάλο εμπόδιο είναι η στράτευση: ο Αϊζενκότ επέμεινε την Παρασκευή στις τέσσερις αρχές του, μία από τις οποίες είναι η υποχρεωτική στρατιωτική, εθνική ή πολιτική θητεία για όλους, θέση δύσκολα συμβατή με τις απαιτήσεις του UTJ. Σύμφωνα με το Channel 12, συζητείται και εκ περιτροπής πρωθυπουργία Αϊζενκότ–Λίμπερμαν.
Κυβέρνηση μειοψηφίας με εξωτερική στήριξη. Η Κοινή Λίστα, με τον Άχμαντ Τίμπι, δήλωσε έτοιμη να στηρίξει από έξω μια κυβέρνηση μειοψηφίας. Όμως το B’Yachad και το Yisrael Beytenu απορρίπτουν συνεργασία με το Ra’am, ενώ ο Αϊζενκότ ζητά από κάθε εταίρο να αναγνωρίσει τη Χαμάς ως τρομοκρατική οργάνωση, κάτι που ο ηγέτης του Ra’am Μανσούρ Αμπάς δεν έκανε ρητά.
Κυβέρνηση εθνικής ενότητας. Το Λικούντ ζητά «ευρεία εθνική κυβέρνηση» και ο Χέρτσογκ πίεσε τα κόμματα προς αυτή την κατεύθυνση. Ενδιαφέρον έχει ότι ο πνευματικός ηγέτης του Σας, ραβίνος Μάγια, εμφανίστηκε θετικός καταρχήν σε κυβέρνηση εναλλαγής Νετανιάχου–Αϊζενκότ, με όρο νόμο για τη στράτευση. Ωστόσο ο Αϊζενκότ έχει αποκλείσει τη συμμετοχή σε κυβέρνηση με τον Νετανιάχου, ακόμη και σε σχήμα εναλλαγής, και το B’Yachad μίλησε ανοιχτά για αναξιοπιστία των πιθανών εταίρων.
Νέες εκλογές. Αν η εντολή δεν καταλήξει σε κυβέρνηση, το Ισραήλ κινδυνεύει να οδηγηθεί σε νέα κάλπη. Κατά τον νόμο, ο βουλευτής που λαμβάνει την εντολή έχει 28 ημέρες, με δυνατότητα παράτασης έως 14 ακόμη. Όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης δηλώνουν ότι θέλουν να το αποφύγουν.
Τι να παρακολουθήσουμε
Η πρώτη δοκιμασία έρχεται γρήγορα. Η νέα Κνεσέτ ορκίζεται στις 10 Νοεμβρίου και η αντιπολίτευση επιδιώκει να αντικαταστήσει τον πρόεδρο του σώματος Αμίρ Οχάνα από το Λικούντ, θέση με μεγάλη επιρροή στη νομοθετική ατζέντα. Εκεί θα φανεί αν η πλειοψηφία των 67 μπορεί να λειτουργήσει στην πράξη. Στο μεταξύ, τα τηλέφωνα θα συνεχίσουν να χτυπούν: για τον Νετανιάχου, οι επτά έδρες των Υπερορθοδόξων είναι ίσως η τελευταία γέφυρα προς την εξουσία, για τον Αϊζενκότ το κλειδί που θα μετατρέψει τις συστάσεις σε κυβέρνηση