Στους αρχαίους Ολυμπιακούς Αγώνες αγωνίζονταν άνδρες. Παρ’ όλα αυτά, στον κατάλογο των νικητών εμφανίζεται ένα γυναικείο όνομα: η Κυνίσκα της Σπάρτης. Το άρμα της νίκησε στο αγώνισμα του τεθρίππου, του αρματοδρομικού αγωνίσματος με τέσσερα άλογα, το 396 π.Χ. Έγινε έτσι η πρώτη γυναίκα που στέφθηκε Ολυμπιονίκης.
Ποια ήταν
Η Κυνίσκα ήταν κόρη του βασιλιά της Σπάρτης Αρχιδάμου Β’ και αδελφή του βασιλιά Αγησιλάου Β’. Κύρια αρχαία πηγή για τη ζωή της είναι ο Παυσανίας, που τη χαρακτηρίζει την πρώτη γυναίκα που εκτρέφει άλογα και την πρώτη που νικά στους Ολυμπιακούς. Ο Ξενοφών και ο Πλούταρχος αναφέρουν ότι ο Αγησίλαος την έπεισε να εκτρέφει αρματοδρομικά άλογα και να τα στείλει στους Αγώνες. Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, ο σκοπός ήταν να αποδειχθεί ότι οι νίκες σε αυτό το αγώνισμα έρχονται από πλούτο και όχι από προσωπική αρετή.
Πώς μπορούσε μια γυναίκα να νικήσει
Η εξήγηση βρίσκεται στους κανόνες του αγωνίσματος: ως νικητής αναγνωριζόταν ο ιδιοκτήτης της ομάδας των αλόγων και όχι ο ηνίοχος που οδηγούσε το άρμα. Η Κυνίσκα δεν οδηγούσε η ίδια. Εκτρέφοντας και στέλνοντας τα άλογα, ήταν εκείνη που ανακηρύχθηκε νικήτρια.
Τα μνημεία της
Η Κυνίσκα νίκησε ξανά το 392 π.Χ. Για τις δύο νίκες της έστησαν αγάλματα στην Ολυμπία. Στη βάση ενός από αυτά υπήρχε επίγραμμα, στο οποίο δηλώνει ότι είναι η μόνη γυναίκα σε ολόκληρη την Ελλάδα που έχει κερδίσει αυτό το στεφάνι. Μέχρι τότε, αυτή την τιμή την είχαν μόνο βασιλιάδες της Σπάρτης.
Δεν ήταν η μόνη. Η Ευρυλεωνίς, επίσης Σπαρτιάτισσα, νίκησε στο δίπρωρο, το άρμα των δύο αλόγων, στην Ολυμπία το 368 π.Χ.
Τι ξέρουμε και τι όχι
Επιβεβαιώνεται από πολλά κείμενα ότι η Κυνίσκα ήταν Σπαρτιάτισσα πριγκίπισσα και ότι νίκησε στο τέθριππο. Οι πηγές διαφωνούν ως προς το έτος γέννησής της, που τοποθετείται γύρω στο 440 ή στο 442 π.Χ. και γι’ αυτό δεν το αναφέρουμε. Επίσης, το κίνητρο του Αγησιλάου είναι ερμηνεία των αρχαίων συγγραφέων και όχι κάτι που μπορούμε να ελέγξουμε αλλιώς.