Όταν ακούμε για την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων, σκεφτόμαστε το 1896 και τον βαρόνο Πιερ ντε Κουμπερτέν. Σχεδόν τέσσερις δεκαετίες νωρίτερα, όμως, στην Αθήνα είχαν ήδη γίνει «Ολύμπια» με χρήματα ενός ανθρώπου που οι περισσότεροι ξέρουμε μόνο από το όνομα ενός κτιρίου: του Ευάγγελου Ζάππα.
Από τη Λάμποβο στο Μεσολόγγι
Ο Ζάππας γεννήθηκε το 1800 στη Λάμποβο της Βορείου Ηπείρου, στη σημερινή Αλβανία, τότε περιοχή του πασαλικιού των Ιωαννίνων. Στην Επανάσταση του 1821 πολέμησε με τους Σουλιώτες και πήρε μέρος σε μάχες όπως η πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου και η μάχη του Πέτα.
Μετά την απελευθέρωση εγκαταστάθηκε στη Βλαχία, στη σημερινή Ρουμανία, όπου ασχολήθηκε με τη γη και το εμπόριο. Έγινε ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους της Ανατολικής Ευρώπης.
Η ιδέα και η επιστολή στον Όθωνα
Η ιδέα της αναβίωσης των αρχαίων αγώνων κυκλοφορούσε ήδη στην Ελλάδα. Ο ποιητής Παναγιώτης Σούτσος την είχε προτείνει δημόσια. Ο Ζάππας την έκανε πράξη. Το 1856 έστειλε μέσω της διπλωματικής οδού επιστολή στον βασιλιά Όθωνα και προσφέρθηκε να χρηματοδοτήσει ο ίδιος ολόκληρο το εγχείρημα.
Το 1859 έγιναν στην Αθήνα οι πρώτοι «Ζάππειοι» Ολυμπιακοί Αγώνες. Η οργάνωση ήταν ερασιτεχνική και οι συνθήκες πρόχειρες. Ήταν όμως η πρώτη σύγχρονη απόπειρα διεθνώς να ξαναζωντανέψουν οι Ολυμπιακοί ως θεσμός, με αθλητικά αγωνίσματα και βραβεία.
Η διαθήκη που χρηματοδότησε το μέλλον
Ο Ζάππας πέθανε το 1865 στη Ρουμανία. Στη διαθήκη του άφησε μεγάλο μέρος της περιουσίας του για να συνεχιστούν οι αγώνες ανά τετραετία και για να χτιστεί μόνιμο κτίριο κοντά στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Ανέθεσε την εκτέλεση στον εξάδελφό του Κωνσταντίνο Ζάππα. Με τα χρήματα αυτά έγιναν νέοι Ζάππειοι Αγώνες το 1870 και το 1875 και ένας ακόμη γύρος το 1888–89. Χρηματοδοτήθηκαν επίσης εργασίες αποκατάστασης του Παναθηναϊκού Σταδίου.
Ο θεμέλιος λίθος του Ζαππείου Μεγάρου μπήκε το 1874 και το κτίριο εγκαινιάστηκε το 1888. Ήταν από τα πρώτα κτίρια στον κόσμο που σχεδιάστηκαν με αφορμή την ολυμπιακή ιδέα. Στους Ολυμπιακούς του 1896 φιλοξένησε τους αγώνες ξιφασκίας. Σύμφωνα με τη διαθήκη του, το σώμα του Ζάππα τάφηκε στη Ρουμανία και το κρανίο του φυλάσσεται στο Ζάππειο.
Γιατί ξεχάστηκε
Όταν το 1894 ιδρύθηκε η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή και το 1896 έγιναν οι πρώτοι Ολυμπιακοί της νέας εποχής, η ιστορία γράφτηκε κυρίως γύρω από τον Κουμπερτέν. Οι Ζάππειοι Αγώνες είχαν μείνει ελληνική, τοπική υπόθεση, χωρίς διεθνή συμμετοχή, και περιγράφονταν συχνά απλώς ως «πρόδρομοι».
Στις τελευταίες δεκαετίες, ιστορικοί του αθλητισμού έχουν αναδείξει τη συμβολή του. Η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή αναγνωρίζει πλέον ότι οι Ζάππειοι Αγώνες προηγήθηκαν. Τους θεωρεί μέρος της προϊστορίας του σύγχρονου ολυμπιακού κινήματος.
Η επόμενη φορά που θα περάσετε από τον Εθνικό Κήπο είναι μια καλή αφορμή να θυμηθείτε ότι το μεγαλόπρεπο κτίριο δεν φέρει τυχαία το όνομα του Ζάππα. Είναι το μνημείο ενός ανθρώπου που πίστεψε στους Ολυμπιακούς πριν γίνουν παγκόσμιος θεσμός.