Ο δείκτης SPF που διαβάζουμε σε κάθε αντηλιακό έχει μια ιστορία που ξεκινά από ένα έγκαυμα σε βουνό. Η εταιρική εκδοχή, που καταγράφεται και στη Wikipedia, λέει ότι το 1938 ο Φραντς Γκράιτερ (Franz Greiter), τότε νεαρός φοιτητής χημείας, υπέστη σοβαρό ηλιακό έγκαυμα ανεβαίνοντας την κορυφή Piz Buin, στα όρια Ελβετίας και Αυστρίας. Η εμπειρία τον ώθησε να αναζητήσει τρόπο προστασίας του δέρματος.
Η πρώτη κρέμα
Από τις έρευνές του προέκυψε μια κρέμα με το όνομα Gletscher Crème, δηλαδή «κρέμα παγετώνα», από την οποία γεννήθηκε η μάρκα Piz Buin. Έχει εκτιμηθεί ότι η προστασία της αντιστοιχούσε σε SPF περίπου 2. Πρόκειται για εκτίμηση και όχι για μέτρηση της εποχής.
Το ερώτημα του έτους
Εδώ οι καταγραφές διαφέρουν, και το ξεκαθαρίζουμε. Η Science Museum Group, που φυλάσσει στη συλλογή της αντηλιακό της μάρκας, αναφέρει ότι ο Γκράιτερ εισήγαγε την ιδέα του δείκτη προστασίας το 1962. Ελβετικό δημοσίευμα γράφει επίσης ότι η εταιρεία του όρισε τον «παράγοντα προστασίας από το φως» και το 1962 ήταν η πρώτη που τον τύπωσε στη συσκευασία. Η Wikipedia όμως δίνει διαφορετική εικόνα: κάνει λόγο για το 1974, όταν ο Γκράιτερ προσάρμοσε προγενέστερους υπολογισμούς των Φρίντριχ Έλινγκερ και Ρούντολφ Σούλτσε και εισήγαγε τον δείκτη SPF. Δεν μπορούμε να τις συμβιβάσουμε με τα στοιχεία που έχουμε. Το 1962 είναι το πιο συχνά επαναλαμβανόμενο έτος, αλλά ο τύπος με τον οποίο καθιερώθηκε ο όρος SPF μπορεί να ανήκει σε μεταγενέστερη φάση.
Τι εκφράζει ο δείκτης
Ο SPF είναι μέτρο της προστασίας από το ηλιακό έγκαυμα και αφορά κυρίως την υπεριώδη ακτινοβολία UVB. Δείχνει πόσο ισχυρότερη ακτινοβολία χρειάζεται για να κοκκινίσει το δέρμα με το προϊόν από ό,τι χωρίς αυτό, υπό εργαστηριακές συνθήκες. Για τον λόγο αυτό δεν πρέπει να διαβάζεται ως εγγύηση χρόνου παραμονής στον ήλιο: στην πράξη η προστασία εξαρτάται από την ποσότητα που εφαρμόζεται, την ανανέωση, τον ιδρώτα και το νερό. Η προστασία από τις UVA δεν περιγράφεται από τον αριθμό του SPF, γι’ αυτό τα αντηλιακά φέρουν χωριστές ενδείξεις.
Τι να κρατήσουμε
Η ιστορία είναι ένα καλό παράδειγμα του πώς μια προσωπική εμπειρία μετατρέπεται σε προϊόν και σε πρότυπο μέτρησης. Και είναι και υπενθύμιση ότι ακόμη και σε «γνωστές» ιστορίες τα έτη δεν συμφωνούν πάντα. Για την ιατρική πλευρά της προστασίας από τον ήλιο, το σωστό πρόσωπο είναι ο δερματολόγος.
