Σε ένα γεμάτο δωμάτιο, ανάμεσα σε δεκάδες συζητήσεις, ξαφνικά ακούμε κάποιον να λέει το όνομά μας. Αυτή η εμπειρία έχει πάρει το όνομα «φαινόμενο του κοκτέιλ πάρτι». Τα πειράματα όμως δείχνουν ότι δεν συμβαίνει στους περισσότερους και δεν συμβαίνει πάντα.
Οι αρχές: ο Cherry και η σκιά
Το 1953 ο Κόλιν Τσέρι δημοσίευσε στο Journal of the Acoustical Society of America εργασία για την αναγνώριση ομιλίας με ένα και με δύο αυτιά. Περιέγραφε πειράματα όπου ο ακροατής παίρνει ταυτόχρονα δύο ομιλίες ή διαφορετικά μηνύματα σε κάθε αυτί. Στην εκδοχή που έγινε γνωστή ως «σκίαση» (shadowing), ο συμμετέχων επαναλαμβάνει φωναχτά ένα μήνυμα που ακούει από το ένα αυτί, ενώ ένα άλλο παίζει στο άλλο.
Το όνομα στο αυτί που αγνοούμε
Το 1959 ο Νέβιλ Μόρεϊ εξέτασε αν ο ακροατής προσέχει το μήνυμα στο αυτί που αγνοεί. Σε ερωτηματολόγιο μετά το πείραμα, τέσσερις από τους δώδεκα συμμετέχοντες, δηλαδή 33%, δήλωσαν ότι πρόσεξαν το δικό τους όνομα. Το 1995 οι Γουντ και Κόουαν επανέλαβαν το πείραμα και βρήκαν περίπου 35%. Σε μια προδημοσιευμένη επανάληψη των Ρόερ και Κόουαν (δημοσιευμένη στο Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition το 2021) το ποσοστό ήταν 29%: 23 συμμετέχοντες δήλωσαν ότι άκουσαν το όνομά τους.
Η μνήμη εργασίας
Το 2001 οι Κόνγουεϊ, Κόουαν και Μπάντινγκ έδειξαν ότι όσοι έχουν μικρότερη χωρητικότητα μνήμης εργασίας, μετρημένη με το τεστ operation span, ήταν πιο πιθανό να προσέξουν το όνομά τους και έκαναν περισσότερα λάθη κατά τη σκίαση. Η ερμηνεία είναι ότι έχουν λιγότερους γνωστικούς πόρους για να αγνοήσουν συνειδητά το δεύτερο μήνυμα. Στην επανάληψη του 2021 η διαφορά ανάμεσα σε χαμηλή και υψηλή χωρητικότητα φάνηκε στους αριθμούς (π.χ. 38% έναντι 21% στο τεστ operation span), αλλά οι στατιστικές δοκιμές δεν τη θεώρησαν αξιόπιστη.
Τι σημαίνει αυτό για τη φασαρία της καθημερινότητας
Σημαίνει ότι η εμπειρία του «ακούω το όνομά μου» είναι πραγματική αλλά όχι καθολική. Στα εργαστηριακά πειράματα η συντριπτική πλειονότητα, περίπου δύο στους τρεις, δεν πρόσεξε το όνομά της. Δεν μπορούμε να πούμε από αυτά τα δεδομένα πόσο συχνά συμβαίνει σε πραγματικές συναντήσεις, επειδή οι συνθήκες ενός εργαστηρίου με ακουστικά διαφέρουν από ένα πάρτι. Η απλή διαπίστωση είναι ότι όταν ακούμε το όνομά μας είναι αξιοσημείωτο, ακριβώς επειδή δεν συμβαίνει σε όλους.
