Στη φυσική, η διατήρηση της ενέργειας δεν είναι μόνο μια παρατήρηση. Υπάρχει ένα μαθηματικό αποτέλεσμα που εξηγεί γιατί ισχύει, και το όνομά του είναι θεώρημα της Νέτερ. Η Έμι Νέτερ (Emmy Noether), που το διατύπωσε, πέρασε μεγάλο μέρος της καριέρας της χωρίς επίσημη πανεπιστημιακή θέση.
Από το Έρλανγκεν στο Γκέτινγκεν
Η Νέτερ γεννήθηκε στις 23 Μαρτίου 1882 στο Έρλανγκεν. Σύμφωνα με τη βιογραφία της στο MacTutor του Πανεπιστημίου του Αγίου Ανδρέα, πήρε διδακτορικό το 1907 με άριστα, υπό τον Πάουλ Γκόρνταν. Το 1915 την προσκάλεσαν στο Γκέτινγκεν, τότε κέντρο των μαθηματικών στη Γερμανία, ο Ντάβιντ Χίλμπερτ και ο Φέλιξ Κλάιν. Η άδεια να διδάσκει επίσημα ως υφηγήτρια (Privatdozent) δόθηκε μόλις το 1919. Μέχρι τότε δίδασκε ανεπίσημα, υπό την αιγίδα του Χίλμπερτ. Οι πηγές διαφέρουν ως προς το πώς πήγε η προσπάθεια για την υφηγεσία της νωρίτερα, γι’ αυτό δεν την περιγράφουμε.
Το θεώρημα του 1918
Η εργασία «Invariante Variationsprobleme» δημοσιεύθηκε το 1918 στα «Nachrichten» της Επιστημονικής Εταιρείας του Γκέτινγκεν. Σε απλή διατύπωση, το αποτέλεσμα λέει ότι κάθε συνεχής συμμετρία ενός φυσικού συστήματος αντιστοιχεί σε μια ποσότητα που διατηρείται: η συμμετρία ως προς τον χρόνο αντιστοιχεί στη διατήρηση της ενέργειας και η συμμετρία ως προς τη θέση στη διατήρηση της ορμής. Σύμφωνα με τον μαθηματικό Μπαρτέλ φαν ντερ Βάρντεν, που παραθέτει το MacTutor, σε κάθε απειροστό μετασχηματισμό της ομάδας Lorentz αντιστοιχεί ένα θεώρημα διατήρησης.
Η απόλυση και η μετάβαση στις ΗΠΑ
Τον Απρίλιο του 1933 οι ναζί προκάλεσαν την απόλυσή της από το Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν επειδή ήταν Εβραία. Τον Οκτώβριο του 1933 έπλευσε με το πλοίο Bremen στις ΗΠΑ, αφού δέχτηκε μια ετήσια επισκέπτρια έδρα στο Κολέγιο Μπριν Μορ (Bryn Mawr). Τον Φεβρουάριο του 1934 άρχισε εβδομαδιαίες διαλέξεις στο Ινστιτούτο Προηγμένων Σπουδών του Πρίνστον.
Ο θάνατος και ο Αϊνστάιν
Τον Απρίλιο του 1935 οι γιατροί ανακάλυψαν ότι είχε όγκο. Χειρουργήθηκε δύο μέρες μετά και για τρεις μέρες η κατάστασή της βελτιωνόταν, αλλά την τέταρτη κατέρρευσε απότομα και πέθανε στις 14 Απριλίου 1935 στο Μπριν Μορ, σε ηλικία 53 ετών. Στις αρχές Μαΐου ο Άλμπερτ Αϊνστάιν δημοσίευσε επιστολή στους New York Times, με ημερομηνία 1 Μαΐου 1935. Έγραφε ότι, κατά την κρίση των πιο ικανών ζώντων μαθηματικών, ήταν η πιο σημαντική δημιουργική μαθηματική ιδιοφυΐα που είχε παραχθεί από τότε που άρχισε η ανώτατη εκπαίδευση των γυναικών. Οι πηγές διαφέρουν ως προς την ημερομηνία δημοσίευσης: 4 ή 5 Μαΐου.
