Το Χρυσόμαλλο Δέρας είναι ο στόχος των Αργοναυτών, ο λόγος που ο Ιάσονας ταξιδεύει ως την Κολχίδα. Μια εξήγηση του μύθου που επανέρχεται συχνά είναι ότι δεν πρόκειται για κάτι φανταστικό αλλά για μια πραγματική τεχνική εξόρυξης χρυσού. Η πρώτη γραπτή πηγή που την αναφέρει είναι ο Στράβων.
Τι γράφει ο Στράβων
Στα «Γεωγραφικά» (11.2.19) ο Στράβων αναφέρεται σε φυλές που συγκεντρώνονται στη Διοσκουριάδα, ανάμεσά τους οι Φθειροφάγοι, και κοντά τους οι Σοάνες, που κατοικούν στα ύψη του Καυκάσου πάνω από την πόλη. Για τη χώρα τους γράφει ότι λέγεται πως οι χείμαρροι των βουνών κατεβάζουν χρυσό και ότι οι βάρβαροι τον συλλέγουν με τρυπητές σκάφες και μαλλιαρά δέρματα. Προσθέτει ότι από αυτό προήλθε, κατά πάσα πιθανότητα, ο μύθος του χρυσόμαλλου δέρατος, εκτός αν οι ίδιοι αποκαλούνται Ίβηρες, με το όνομα των δυτικών Ιβήρων, λόγω των χρυσωρυχείων και στις δύο χώρες.
Η διατύπωση είναι πιο επιφυλακτική από όσο συχνά παρουσιάζεται: ο Στράβων μεταφέρει αυτό που «λέγεται» και προτείνει την ερμηνεία ως εικασία, όχι ως γεγονός.
Πώς θα δούλευε η τεχνική
Η Wikipedia περιγράφει τη μέθοδο ως εξής: δέρματα προβάτων, ορισμένες φορές τεντωμένα σε ξύλινο πλαίσιο, βυθίζονταν στο ρεύμα και τα ψήγματα χρυσού που κατέβαιναν από τα κοιτάσματα ανάντη έπεφταν στο μαλλί. Η ίδια γράφει ότι η τεχνική είναι καλά τεκμηριωμένη, αλλά μόνο από τον 5ο αιώνα π.Χ. και μετά στην περιοχή της σημερινής Γεωργίας, ανατολικά της Μαύρης Θάλασσας. Δηλαδή η μαρτυρία είναι μεταγενέστερη από την εποχή στην οποία τοποθετείται ο μύθος.
Οι Σοάνες και οι Σβάν
Οι Σοάνες του Στράβωνα συνδέονται συχνά με τους Σβάν (Svans) της σημερινής Σβανέτι. Η σύνδεση αυτή όμως είναι συμπέρασμα της σύγχρονης εθνογραφίας και όχι κάτι που λέει ρητά το κείμενο του Στράβωνα. Σε εθνογραφικές περιγραφές αναφέρονται δέρματα καρφωμένα με το μαλλί προς τα πάνω σε σανίδες, που τοποθετούνται στην κοίτη του ρεύματος, αλλά αυτές οι περιγραφές προέρχονται από δευτερογενείς πηγές και δεν τις επαληθεύσαμε.
Μια διαφωνία
Δεν συμφωνούν όλοι. Ο συγγραφέας Jason Colavito έχει υποστηρίξει ότι η σύγχρονη θεωρία στηρίζεται σε επισφαλή ανάγνωση του Στράβωνα. Είναι άποψη και όχι μελέτη, αλλά δείχνει ότι το θέμα δεν έχει κλείσει. Η ιστορία του χρυσόμαλλου δέρατος έχει και άλλες εξηγήσεις και η Wikipedia καταγράφει πολλές θεωρίες. Το συμπέρασμα που αντέχει στο κείμενο είναι περιορισμένο: υπάρχει αρχαία μαρτυρία ότι στην περιοχή του Καυκάσου χρησιμοποιούνταν μαλλιαρά δέρματα για τη συλλογή χρυσού και ότι ο Στράβων πρότεινε ότι από εκεί προήλθε ο μύθος. Αν ήταν πράγματι έτσι, δεν μπορούμε να το αποδείξουμε.
