Ο αριθμός που διδάσκεται σήμερα στα σχολεία για την ηλικία της Γης, περίπου 4,55 δισεκατομμύρια χρόνια, δεν προέκυψε από ένα μόνο πείραμα. Συνδέεται όμως στενά με το όνομα του Αμερικανού γεωχημικού Κλερ Πάτερσον (Clair Patterson) και με μια ανακάλυψη για κάτι εντελώς διαφορετικό: τη ρύπανση από μόλυβδο.
Η μέτρηση του 1956
Ο Πάτερσον ξεκίνησε το 1948 να μετρά τα ισότοπα του μολύβδου σε μετεωρίτες, με στόχο να προσδιορίσει πότε σχηματίστηκε το Ηλιακό Σύστημα. Σύμφωνα με τη Wikipedia, είχε ως καθοδηγητή τον Χάρισον Μπράουν (Harrison Brown). Για την ανάλυση χρησιμοποίησε φασματογράφο μάζας στο εθνικό εργαστήριο Argonne και τελείωσε το 1953 την ανάλυση ενός θραύσματος του μετεωρίτη Canyon Diablo, που σχημάτισε τον κρατήρα Meteor Crater στην Αριζόνα. Το 1956 δημοσίευσε στο περιοδικό Geochimica et Cosmochimica Acta την εργασία «Age of Meteorites and the Earth», με συμπέρασμα 4,550 δισεκατομμύρια χρόνια, με περιθώριο σφάλματος 70 εκατομμύρια. Η Linda Hall Library, που τον παρουσιάζει ως «επιστήμονα της ημέρας», καταγράφει τον ίδιο αριθμό.
Ο μόλυβδος που ήταν παντού
Στην πορεία, η έρευνα έφερε ένα εμπόδιο: τα δείγματά του μολύνονταν συνεχώς από μόλυβδο. Σύμφωνα με τη Wikipedia, ο Πάτερσον διαπίστωσε ότι η μόλυνση ήταν διάχυτη σε όλο το εργαστήριο, ακόμη και στα μαλλιά του. Για να δουλέψει, έπρεπε να χτίσει εξαιρετικά καθαρό χώρο εργασίας. Το ερώτημα που προέκυψε ήταν από πού προερχόταν τόσος μόλυβδος στο περιβάλλον.
Η αντιπαράθεση για τη βενζίνη
Ο Πάτερσον έγινε αργότερα από τους πιο γνωστούς επικριτές της χρήσης μολύβδου στη βενζίνη. Το 1965 δημοσίευσε την εργασία «Contaminated and Natural Lead Environments of Man», που εξετάζει τον μόλυβδο στο περιβάλλον του ανθρώπου, το μολυσμένο και το φυσικό. Σύμφωνα με τη Wikipedia, συνάντησε έντονη αντίδραση από αναγνωρισμένους ειδικούς της εποχής, όπως ο Ρόμπερτ Κέχοου (Robert Kehoe), που υπερασπιζόταν τους παραγωγούς μολύβδου. Η ίδια πηγή γράφει ότι από το μοντέλο του 1975 οι ΗΠΑ επέβαλαν αμόλυβδη βενζίνη στα νέα αυτοκίνητα για να προστατευθούν οι καταλυτικοί μετατροπείς, ότι μέχρι το 1986 η σταδιακή έξοδος του μολύβδου από τη συνηθισμένη βενζίνη ήταν σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωμένη και ότι η μολυβδούχα βενζίνη για αυτοκίνητα απαγορεύτηκε τελείως την 1η Ιανουαρίου 1996. Η αεροπορική βενζίνη εξαιρέθηκε.
Μια διευκρίνιση για τη σχέση αίτιου και αποτελέσματος
Το ότι ο Πάτερσον έπαιξε ρόλο στην πολιτική συζήτηση δεν σημαίνει ότι η απαγόρευση ήταν δικό του μόνο έργο. Οι πηγές περιγράφουν συμβολή, όχι μοναδική αιτία: η απόφαση του 1975 συνδεόταν με τους καταλυτικούς μετατροπείς. Σύμφωνα με το Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ (UNEP), όπως μεταδόθηκε από τα διεθνή μέσα, στις 30 Αυγούστου 2021 ανακοινώθηκε ότι η χρήση μολυβδούχου βενζίνης έχει τερματιστεί παγκοσμίως, με την Αλγερία να εξαντλεί τα τελευταία αποθέματα τον Ιούλιο του 2021. Η σελίδα του UNEP δεν ήταν προσβάσιμη στον έλεγχό μας και βασιζόμαστε σε δημοσιεύματα που την παραθέτουν.
