Για μια χώρα με τόσα νησιά, πλοία και ορεινές στροφές, η ναυτία του ταξιδιού είναι κοινή εμπειρία: η χλωμάδα στο κατάστρωμα, η ζαλάδα στο πίσω κάθισμα, η σακούλα «για καλό και για κακό». Πολλοί τη θεωρούν πρόβλημα του στομαχιού. Στην πραγματικότητα ξεκινά από τον εγκέφαλο.
Όταν οι αισθήσεις διαφωνούν
Η πιο αποδεκτή εξήγηση είναι η θεωρία της αισθητηριακής σύγκρουσης. Ο εγκέφαλος καταλαβαίνει αν και πώς κινούμαστε συνδυάζοντας πληροφορίες από τρία συστήματα:
- τα μάτια,
- το αιθουσαίο σύστημα στο εσωτερικό αυτί, ένα μικρό όργανο ισορροπίας που «νιώθει» επιτάχυνση, στροφές και κλίσεις,
- τους αισθητήρες των μυών και των αρθρώσεων, που λένε στον εγκέφαλο πού βρίσκεται κάθε μέλος του σώματος.
Συνήθως οι τρεις πηγές συμφωνούν. Μέσα σε ένα πλοίο ή ένα αυτοκίνητο όμως, αν κοιτάμε το εσωτερικό της καμπίνας ή την οθόνη του κινητού, τα μάτια «λένε» ότι είμαστε ακίνητοι. Την ίδια ώρα το εσωτερικό αυτί καταγράφει κούνημα, φρενάρισμα και στροφές. Ο εγκέφαλος λαμβάνει αντικρουόμενα μηνύματα και αντιδρά με ζάλη, εφίδρωση, χασμουρητά, χλωμάδα και τελικά ναυτία.
Το γιατί η αντίδραση είναι ειδικά ο εμετός δεν έχει απαντηθεί οριστικά. Μια συχνά αναφερόμενη υπόθεση λέει ότι ο εγκέφαλος ερμηνεύει τη σύγχυση των αισθήσεων σαν πιθανή δηλητηρίαση, η οποία προκαλεί παρόμοια συμπτώματα, και προσπαθεί να «αδειάσει» το στομάχι προληπτικά. Είναι όμως υπόθεση, όχι αποδεδειγμένη εξήγηση.
Ποιοι επηρεάζονται περισσότερο
Η ναυτία κίνησης είναι ιδιαίτερα συχνή στα παιδιά από 2 έως 12 ετών. Η ευαισθησία κορυφώνεται περίπου στις ηλικίες 7 έως 12 και συνήθως μειώνεται στην ενήλικη ζωή. Τα βρέφη και τα πολύ μικρά παιδιά σπάνια την εμφανίζουν. Οι ειδικοί αναφέρουν επίσης ότι οι γυναίκες, ιδίως στην εγκυμοσύνη, και οι άνθρωποι με ημικρανίες εμφανίζουν συχνότερα συμπτώματα.
Τι βοηθά σύμφωνα με τις υγειονομικές αρχές
Οι οδηγίες δημόσιων υγειονομικών υπηρεσιών, όπως του βρετανικού συστήματος υγείας, στοχεύουν να μειωθεί η σύγκρουση ανάμεσα στις αισθήσεις:
- Κοιτάξτε μακριά, σε ένα σταθερό σημείο, ιδανικά στον ορίζοντα. Έτσι τα μάτια «βλέπουν» την ίδια κίνηση που νιώθει το αυτί.
- Διαλέξτε θέση με λιγότερη κίνηση: το μπροστινό κάθισμα στο αυτοκίνητο, το κέντρο του πλοίου και όχι η πλώρη ή η πρύμνη.
- Αποφύγετε το διάβασμα και τις οθόνες κατά τη διαδρομή, καθώς και το να κοιτάτε αντικείμενα που κινούνται γρήγορα, όπως τα κύματα ή τα αυτοκίνητα δίπλα.
- Φρέσκος αέρας και αποφυγή βαριού φαγητού και αλκοόλ πριν από το ταξίδι.
- Για τα παιδιά, η απασχόληση με μουσική, κουβέντα ή ακουστικά παιχνίδια αντί για οθόνη.
Οι οδηγοί σπάνια παθαίνουν ναυτία. Η εξήγηση είναι ότι, ελέγχοντας το όχημα, ο εγκέφαλος «προβλέπει» κάθε στροφή και φρενάρισμα, άρα η σύγκρουση των αισθήσεων είναι μικρότερη.
Πότε χρειάζεται γιατρός
Η ναυτία κίνησης συνήθως υποχωρεί όταν σταματήσει η κίνηση. Υπάρχουν φάρμακα για την πρόληψή της, η επιλογή και η δοσολογία τους όμως πρέπει να γίνονται με τη συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού, ιδίως για παιδιά και εγκύους. Αν η ζάλη ή η ναυτία εμφανίζονται χωρίς κίνηση, επιμένουν ή συνοδεύονται από άλλα συμπτώματα, χρειάζεται ιατρική εκτίμηση, γιατί μπορεί να οφείλονται σε άλλη αιτία.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά τη συμβουλή γιατρού.