Πώς γεννήθηκε ο ελληνικός φραπέ – Η απρόσμενη ιστορία πίσω από τον καφέ που έγινε ελληνική συνήθεια
Τον Σεπτέμβριο του 1957, στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, ο Δημήτρης Βακόνδιος, εκπρόσωπος της Nestlé, ήθελε έναν καφέ στο διάλειμμα. Ζεστό νερό δεν υπήρχε. Έβαλε λοιπόν στιγμιαίο καφέ με λίγο κρύο νερό σε ένα σέικερ, από εκείνα που χρησιμοποιούσε η εταιρεία για να παρουσιάζει ένα σοκολατούχο ρόφημα για παιδιά, και το χτύπησε. Το αποτέλεσμα ήταν ένας πυκνός, κρύος αφρός. Έτσι, σύμφωνα με την καθιερωμένη ιστορία που υιοθετεί και η ίδια η εταιρεία, καθιερώθηκε η ελληνική εκδοχή του φραπέ.
Κάποιες εκδοχές προσθέτουν ότι ο αφρός πιτσίλισε το κουστούμι του. Η λεπτομέρεια αυτή δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί, αλλά ταιριάζει σε μια εφεύρεση που κανείς δεν σχεδίασε.
Από το περίπτερο στην εθνική συνήθεια
Η λέξη «frappé» είναι γαλλική και σημαίνει κατά λέξη «χτυπημένος». Στη γαλλική κουζίνα χρησιμοποιείται για ποτά που παγώνουν με πάγο. Στην Ελλάδα απέκτησε εντελώς δική της σημασία. Η Nestlé, που διέθετε τον στιγμιαίο καφέ, δεν άργησε να δει την ευκαιρία, και ήδη από τη δεκαετία του 1980 υπήρχαν διαφημίσεις του Nescafé Frappé, συμβάλλοντας στην εξαιρετικά στενή σύνδεση του Nescafé με τον φραπέ.
Ο φραπές ταίριαζε στην εποχή του. Ήταν φθηνός και γινόταν γρήγορα, στο σπίτι, στην παραλία ή στην καφετέρια. Δεν χρειαζόταν μηχανή εσπρέσο, παρά μόνο ένα σέικερ ή, αργότερα, το χαρακτηριστικό ηλεκτρικό μίξερ που απέκτησε κάθε καφετέρια. Κυρίως όμως πινόταν αργά. Ένας φραπές μπορούσε να κρατήσει μια ολόκληρη κουβέντα, και αυτό τον έκανε κομμάτι της ελληνικής κοινωνικής ζωής, ιδιαίτερα τα καλοκαίρια.
Σκέτος, μέτριος ή γλυκός
Η παραγγελία του έχει τη δική της ορολογία, που καταλαβαίνει κάθε σερβιτόρος από την Ορεστιάδα ως την Κάρπαθο. Σκέτος χωρίς ζάχαρη, μέτριος με περίπου δύο κουταλάκια, γλυκός με περίπου τέσσερα. Με γάλα ή χωρίς. Η αναλογία ζάχαρης και καφέ επηρεάζει και τον αφρό, γι’ αυτό ο ζαχαρένιος φραπές έχει συνήθως πιο σταθερό «καπέλο».
Ο φραπές ταξίδεψε και στην Κύπρο, όπου είναι εξίσου δημοφιλής, καθώς και σε χώρες με μεγάλες ελληνικές κοινότητες. Δεν πρέπει να συγχέεται με το αμερικανικό frappuccino, ένα εντελώς διαφορετικό ρόφημα με παγωμένο μείγμα από blender.
Η πρόκληση του freddo
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, ο φραπές απέκτησε σοβαρό ανταγωνιστή στο ίδιο του το γήπεδο. Ο freddo espresso, κρύος εσπρέσο χτυπημένος με πάγο, εμφανίστηκε στην Αθήνα το 1991 και σταδιακά κέρδισε μεγάλο μέρος του κοινού, κυρίως στις νεότερες γενιές που στράφηκαν στον καφέ μηχανής. Ο φραπές όμως δεν εξαφανίστηκε. Παραμένει ο καφές της παραλίας, του καφενείου και πολλών σπιτιών, ένα ρόφημα που ξεκίνησε από ένα πρόχειρο αυτοσχεδιασμό σε μια έκθεση και κατέληξε να θεωρείται κομμάτι της καθημερινής ελληνικής κουλτούρας.