Η Γερμανία δεν βρίσκεται πλέον μπροστά σε ένα μεμονωμένο εκλογικό μήνυμα από την ανατολική πλευρά της χώρας. Οι κάλπες που έκλεισαν στις 20 Σεπτεμβρίου σε δύο διαφορετικά κρατίδια —το Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία και το Βερολίνο— επιβεβαίωσαν μια ευρύτερη μετατόπιση των εκλογικών συσχετισμών, η οποία πιέζει τα παραδοσιακά κόμματα εξουσίας και ιδιαίτερα τους Χριστιανοδημοκράτες (CDU) του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς.
Ιστορική κατάρρευση της CDU στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία
Στο κρατίδιο του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας, τα προσωρινά επίσημα αποτελέσματα έφεραν το ακροδεξιό AfD στην πρώτη θέση με 38,2%, έναντι 35,5% για τους Σοσιαλδημοκράτες (SPD) της απερχόμενης πρωθυπουργού του κρατιδίου, Μανουέλα Σβέζιχ. Πρόκειται για άνοδο 21,5 ποσοστιαίων μονάδων για το AfD σε σχέση με τις προηγούμενες εκλογές του 2021, όταν το κόμμα είχε λάβει 16,7%.
Η μεγαλύτερη ανατροπή, ωστόσο, αφορά την CDU, η οποία κατέρρευσε στο 4,9%, χάνοντας και τις 12 έδρες που κατείχε στο τοπικό κοινοβούλιο. Για πρώτη φορά στην ιστορία της, η CDU δεν κατάφερε να περάσει το εκλογικό όριο και μένει εκτός κοινοβουλίου κρατιδίου, σε ένα αποτέλεσμα που χαρακτηρίζεται από το Reuters ως το χειρότερο περιφερειακό εκλογικό αποτέλεσμα της CDU στη μεταπολεμική Γερμανία.
Με βάση την κατανομή εδρών, το AfD εξασφάλισε 32 έδρες, το SPD 29, η Die Linke 5 και οι Πράσινοι 5. Η μέχρι σήμερα κυβερνητική συμμαχία SPD-Αριστεράς δεν διαθέτει πλέον μόνη της πλειοψηφία, καθώς συγκεντρώνει 34 από τις 71 έδρες. Μια κυβέρνηση SPD-Die Linke θα χρειαστεί επομένως και τρίτο εταίρο, με τους Πράσινους να αποτελούν αριθμητικά τη διαθέσιμη επιλογή μεταξύ των κομμάτων που εισέρχονται στο κοινοβούλιο.
Στο Βερολίνο, η Αριστερά «σαρώνει» για πρώτη φορά από την επανένωση
Στο Βερολίνο η εικόνα ήταν διαφορετική αλλά εξίσου σημαντική για την παραδοσιακή πολιτική ισορροπία. Το κόμμα της Αριστεράς (Die Linke) βρέθηκε πρώτο με 25,7%, μια εντυπωσιακή άνοδο σε σχέση με το 12,2% που είχε λάβει στις προηγούμενες εκλογές του 2023 — υπερδιπλασιάζοντας το ποσοστό του. Πρόκειται για την πρώτη φορά που η Die Linke αναδεικνύεται πρώτη δύναμη σε εκλογές για το κοινοβούλιο του Βερολίνου.
Η CDU υποχώρησε στη δεύτερη θέση με 18,8%, καταγράφοντας σημαντική πτώση από το 28,2% του 2023. Το AfD ακολούθησε στην τρίτη θέση με 16,3%, ενισχυμένο σε σχέση με το 9,1% της προηγούμενης αναμέτρησης, ενώ οι Πράσινοι έλαβαν 14,3% και το SPD υποχώρησε στο 12,1%.
Η επικεφαλής υποψήφια της Αριστεράς, Ελίφ Έραλπ, δήλωσε ότι σκοπεύει να ξεκινήσει συνομιλίες με Πράσινους και Σοσιαλδημοκράτες για τον σχηματισμό κυβέρνησης, με το ζήτημα της στέγασης να αποτελεί κεντρικό άξονα της πολιτικής της. Η Die Linke θα χρειαστεί πάντως συμμάχους προκειμένου να σχηματίσει κυβέρνηση, ενώ η Έραλπ θα μπορούσε, εφόσον επιτευχθεί συμφωνία, να γίνει η πρώτη δήμαρχος του Βερολίνου από τη Die Linke.
Η αντίδραση του καγκελάριου Μερτς
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς χαρακτήρισε το αποτέλεσμα στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία «καταστροφή» για το κόμμα του. Παρά την ιστορική αποτυχία της CDU να περάσει το εκλογικό όριο στο συγκεκριμένο κρατίδιο, ο Μερτς δήλωσε ότι θα παραμείνει στην καγκελαρία και θα συνεχίσει την ατζέντα μεταρρυθμίσεων της κυβέρνησής του.
Τα αποτελέσματα έχουν ήδη προκαλέσει νέα πίεση προς τον καγκελάριο και την ηγεσία της CDU, καθώς το κόμμα έχασε την κοινοβουλευτική του παρουσία στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία και υποχώρησε στη δεύτερη θέση στο Βερολίνο. Το Reuters αναφέρει ότι στελέχη της CDU συζητούν την ανάγκη να υπάρξει ισχυρότερη πολιτική απάντηση, ενώ ο Μερτς επιμένει ότι θα συνεχίσει το κυβερνητικό του πρόγραμμα.
Το ευρύτερο πλαίσιο: Μια σειρά εκλογικών «σεισμών»
Οι δύο αυτές εκλογικές αναμετρήσεις δεν αποτελούν μεμονωμένο περιστατικό. Πραγματοποιήθηκαν μόλις δύο εβδομάδες μετά τις εκλογές στη Σαξονία-Άνχαλτ, στις 6 Σεπτεμβρίου, όπου το AfD έλαβε 43,8% και 39 από τις 83 έδρες, μένοντας μόλις τρεις έδρες μακριά από την απόλυτη πλειοψηφία.
Η αλληλουχία των τριών κρατιδιακών εκλογών μέσα σε λιγότερο από τρεις εβδομάδες καταγράφει ένα ευρύτερο μοτίβο: ενίσχυση του AfD στα ανατολικά κρατίδια και σημαντική άνοδο της Die Linke στο Βερολίνο, την ίδια στιγμή που τα δύο μεγάλα παραδοσιακά κόμματα, CDU και SPD, υποχώρησαν στις δύο αναμετρήσεις. Το Reuters επισημαίνει ότι τα αποτελέσματα ασκούν νέα πίεση στον Μερτς, ιδίως σε σχέση με την άνοδο του AfD.
Τι σημαίνει αυτό για τον Μερτς και την ομοσπονδιακή κυβέρνηση
Η ιστορικά χειρότερη επίδοση της CDU σε κρατιδιακές εκλογές, σε συνδυασμό με τη σημαντική υποχώρηση του κόμματος στο Βερολίνο, αυξάνει την πολιτική πίεση προς τον καγκελάριο Μερτς και την ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Η αδυναμία της CDU να διατηρήσει παρουσία στο κοινοβούλιο του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας αποτελεί πρωτοφανές εκλογικό πλήγμα για το κόμμα, ενώ η άνοδος διαφορετικών πολιτικών δυνάμεων στα δύο κρατίδια καταδεικνύει τον κατακερματισμό του κομματικού συστήματος.
Οι διαδικασίες σχηματισμού κυβερνήσεων και στα δύο κρατίδια αναμένεται να είναι περίπλοκες. Στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, το SPD και η Die Linke δεν διαθέτουν πλέον την απαιτούμενη πλειοψηφία και χρειάζονται τρίτο εταίρο. Στο Βερολίνο, η Die Linke θα χρειαστεί επίσης συμμάχους για να σχηματίσει κυβέρνηση, ενώ η σημερινή κυβερνητική συμμαχία CDU-SPD δεν μπορεί να συνεχιστεί με βάση τη νέα κατανομή εδρών.