Μαγδεμβούργο / Βερολίνο — Η Γερμανία ξύπνησε σε ένα νέο πολιτικό τοπίο. Το ακροδεξιό Alternative für Deutschland (AfD) κατέγραψε ιστορική νίκη στις εκλογές της Σαξονίας-Άνχαλτ, συγκεντρώνοντας περίπου 44% των ψήφων — πάνω από το διπλάσιο σε σχέση με το 2021 — αφήνοντας το κυβερνών CDU του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς σε απόσταση αναπνοής από ιστορικό χαμηλό, γύρω στο 17%. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη εκλογική επιτυχία που έχει καταγράψει ποτέ ακροδεξιό κόμμα σε γερμανική κρατιδιακή εκλογή μεταπολεμικά.
Το αποτέλεσμα, ωστόσο, δεν μεταφράζεται αυτόματα σε εξουσία. Σύμφωνα με τις πρώτες προβολές, το AfD κατέλαβε 39 από τις 83 έδρες του τοπικού κοινοβουλίου — τρεις έδρες μακριά από την απόλυτη πλειοψηφία που θα του επέτρεπε να σχηματίσει μόνο του κυβέρνηση, κάτι που ο επικεφαλής υποψήφιος του κόμματος, Ούλριχ Ζίγκμουντ, είχε θέσει ως προϋπόθεση για να διεκδικήσει την πρωθυπουργία του κρατιδίου.
Το αδιέξοδο του σχηματισμού κυβέρνησης
Η αριθμητική αφήνει τη Σαξονία-Άνχαλτ μπροστά σε σκηνικό αδιεξόδου. Τα βασικά κοινοβουλευτικά κόμματα έχουν αποκλείσει κυβερνητική συνεργασία με το AfD, ενώ το BSW διατηρεί πιο σύνθετη στάση, έχοντας αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο θεματικών συνεργασιών και εναλλασσόμενων κοινοβουλευτικών πλειοψηφιών. Το τοπικό παράρτημα του AfD έχει χαρακτηριστεί από την κρατιδιακή υπηρεσία προστασίας του Συντάγματος ως αποδεδειγμένα δεξιά εξτρεμιστική οργάνωση.
Αυτό αφήνει ανοιχτά διαφορετικά σενάρια, μεταξύ των οποίων έναν συνασπισμό ή μια κυβέρνηση μειοψηφίας υπό τον CDU, πιθανότατα με SPD και Πράσινους, η οποία όμως δεν θα διαθέτει αυτόνομη πλειοψηφία και θα χρειάζεται κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες ανά περίπτωση για να περνά νομοθεσία. Μια τέτοια κατάσταση θα μπορούσε να οδηγήσει σε στήριξη ή ανοχή από την Αριστερά σε επιμέρους ψηφοφορίες — κάτι που παραδοσιακά το CDU απέφευγε εξίσου σθεναρά με τη συνεργασία με το AfD. Το BSW, που πέρασε το όριο του 5%, αναδεικνύεται επίσης σε δυνητικό «ρυθμιστή» της κοινοβουλευτικής αριθμητικής.
Η κατάσταση αναζωπυρώνει τη συζήτηση για το μέλλον του λεγόμενου «Brandmauer» — του άτυπου «τείχους» που έχουν υψώσει τα κεντρώα κόμματα απέναντι στην ακροδεξιά. Ο εθνικός συμπρόεδρος του AfD, Τίνο Χρουπάλα, έσπευσε να δηλώσει ότι οι ψηφοφόροι «απέρριψαν οριστικά» αυτό το τείχος, ενώ φωνές και εντός του CDU στην ανατολική Γερμανία ζητούν εδώ και καιρό αναθεώρηση της στρατηγικής πλήρους αποκλεισμού, θεωρώντας ότι τροφοδοτεί την αφήγηση του AfD περί «συστημικού αποκλεισμού».
Ο λογαριασμός πέφτει στο Βερολίνο
Πολιτικά, το βαρύτερο τίμημα το πληρώνει ο Φρίντριχ Μερτς. Η ήττα στη Σαξονία-Άνχαλτ —μια κρατίδια που το CDU κυβερνούσε αδιάκοπα για 24 χρόνια— έρχεται σε μια στιγμή που η δημοτικότητα του καγκελάριου βρίσκεται ήδη σε πτωτική τροχιά, με τον συνασπισμό του να δυσκολεύεται να αναζωογονήσει τη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης. Ο Ζίγκμουντ δεν έκρυψε τη στόχευση, λέγοντας ότι κάθε ημέρα παραμονής του Μερτς στην καγκελαρία «είναι μία παραπάνω» και περιγράφοντας το αποτέλεσμα ως «μήνυμα προς το Βερολίνο».
Εντός του CDU έχει ήδη ανοίξει εσωκομματική συζήτηση για το αν ο Μερτς μπορεί να συνεχίσει να ηγείται του κόμματος μέχρι τις επόμενες κρίσιμες αναμετρήσεις, καθώς σε δύο εβδομάδες, στις 20 Σεπτεμβρίου, ακολουθούν εκλογές στο Βερολίνο και στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία — δύο ακόμη «τεστ» για το κατά πόσο η άνοδος του AfD είναι πλέον δομικό χαρακτηριστικό της γερμανικής πολιτικής και όχι παροδικό φαινόμενο της ανατολικής περιφέρειας.
Το ερώτημα που κυριαρχεί πλέον στη γερμανική δημόσια συζήτηση δεν είναι μόνο ποιος θα κυβερνήσει τη Σαξονία-Άνχαλτ, αλλά αν το «τείχος» απέναντι στο AfD —πυλώνας της μεταπολεμικής γερμανικής συναίνεσης— μπορεί να αντέξει μια ακόμη σεζόν εκλογών με το κόμμα να πλησιάζει ή να ξεπερνά το 40% σε ολόκληρες περιφέρειες της πρώην Ανατολικής Γερμανίας.
Τι σημαίνει για την επόμενη μέρα
Αναλυτές επισημαίνουν τρία σενάρια που διαμορφώνονται:
- Συνασπισμός ή κυβέρνηση μειοψηφίας υπό τον CDU, με πιθανή στήριξη ή ανοχή από άλλα κόμματα σε επιμέρους ψηφοφορίες — πολιτικά ακανθώδης λύση, αλλά μία από τις βασικές εναλλακτικές απέναντι στο AfD.
- Παρατεταμένη κρίση διακυβέρνησης, αν κανένας συνδυασμός δεν καταφέρει να συγκεντρώσει σταθερή πλειοψηφία, με το ενδεχόμενο νέων εκλογών να μην αποκλείεται μεσοπρόθεσμα.
- Ρωγμή στο ομοσπονδιακό «τείχος», αν η πίεση από τη βάση του CDU στην ανατολική Γερμανία οδηγήσει σε χαλάρωση της επίσημης γραμμής αποκλεισμού, ανοίγοντας τον δρόμο για τοπικές συνεννοήσεις που μέχρι πρότινος θεωρούνταν ταμπού.
Ό,τι κι αν προκύψει στο Μαγδεμβούργο, το πολιτικό μήνυμα έχει ήδη σταλεί προς το Βερολίνο: το AfD δεν αποτελεί πια απλώς κόμμα διαμαρτυρίας στην αντιπολίτευση, αλλά διεκδικητή εξουσίας με πραγματικές πιθανότητες — και ο Φρίντριχ Μερτς καλείται να διαχειριστεί την πιο σοβαρή πρόκληση νομιμοποίησης που έχει αντιμετωπίσει έως τώρα η καγκελαρία του.
