Ένα φλιτζάνι τσάι ή καφέ είναι για πολλούς ανθρώπους αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς τους. Μια νέα, μακροχρόνια μελέτη ερευνητών του Πανεπιστημίου Flinders στην Αυστραλία δείχνει ότι αυτή η καθημερινή συνήθεια μπορεί να έχει μακροπρόθεσμες —αν και σχετικά διαφορετικές— επιπτώσεις στην υγεία των οστών, ανάλογα με το αν πρόκειται για καφέ ή για τσάι.
Μια δεκαετία παρακολούθησης σχεδόν 10.000 γυναικών
Οι ερευνητές αξιοποίησαν δεδομένα από τη Study of Osteoporotic Fractures (SOF), μια μεγάλη, πολυκεντρική προοπτική μελέτη που παρακολουθεί γυναίκες ηλικίας 65 ετών και άνω για περίπου 20 χρόνια, με κλινικές αξιολογήσεις κάθε δύο χρόνια. Για τους σκοπούς αυτής της συγκεκριμένης ανάλυσης, οι επιστήμονες εστίασαν σε ένα διάστημα περίπου 10 ετών, κατά το οποίο ήταν διαθέσιμα παράλληλα δεδομένα τόσο για την κατανάλωση καφέ και τσαγιού όσο και για την οστική πυκνότητα (bone mineral density, BMD) των συμμετεχουσών.
Η ομάδα, με επικεφαλής τους Ryan Yan Liu και Enwu Liu από τη Σχολή Ιατρικής και Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Flinders, μέτρησε επανειλημμένα την οστική πυκνότητα σε δύο σημεία που συνδέονται στενά με τον κίνδυνο κατάγματος: το ισχίο και τον μηριαίο αυχένα. Παράλληλα, οι συμμετέχουσες ανέφεραν τακτικά πόσο καφέ και τσάι έπιναν καθημερινά.
Είναι ενδεικτικό του μεγέθους του προβλήματος που εξετάζει η μελέτη το γεγονός ότι η οστεοπόρωση αποτελεί σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας παγκοσμίως, καθώς επηρεάζει περίπου μία στις τρεις γυναίκες άνω των 50 ετών και ευθύνεται για εκατομμύρια κατάγματα κάθε χρόνο.
Το τσάι φαίνεται να προσφέρει μια μικρή «ασπίδα»
Τα ευρήματα, που δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Nutrients, έδειξαν ότι οι γυναίκες που έπιναν τσάι είχαν ελαφρώς υψηλότερη συνολική οστική πυκνότητα στο ισχίο σε σύγκριση με όσες δεν έπιναν καθόλου τσάι. Η διαφορά ήταν μικρή, αλλά στατιστικά σημαντική — κάτι που, όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, μπορεί να αποκτήσει πρακτική σημασία όταν εξεταστεί σε επίπεδο ολόκληρου πληθυσμού, καθώς ακόμα και μικρές διαφορές στην οστική πυκνότητα μπορούν να έχουν σημασία για την υγεία του σκελετού.
Η πιθανή εξήγηση, σύμφωνα με τους ερευνητές, εντοπίζεται στη χημική σύσταση του τσαγιού. Το τσάι είναι πλούσιο σε πολυφαινολικές ενώσεις γνωστές ως κατεχίνες, οι οποίες σε εργαστηριακά μοντέλα έχει φανεί ότι ενισχύουν τον σχηματισμό οστού και επιβραδύνουν τη διάσπασή του. Αυτός ο μηχανισμός θα μπορούσε να εξηγήσει τη θετική, έστω και περιορισμένη, σχέση ανάμεσα στη σταθερή κατανάλωση τσαγιού και στη διατήρηση της οστικής πυκνότητας στο ισχίο.
Ο καφές: ασφαλής με μέτρο, πιθανώς προβληματικός σε υπερβολή
Η σχέση του καφέ με την οστική υγεία αποδείχθηκε πιο περίπλοκη. Στη βασική τους ανάλυση, οι ερευνητές δεν εντόπισαν σημαντική συνολική συσχέτιση ανάμεσα στην κατανάλωση καφέ και στην οστική πυκνότητα — δηλαδή η μέτρια κατανάλωση καφέ δεν φάνηκε να συνδέεται με χαμηλότερη οστική πυκνότητα.
Ωστόσο, όταν οι ερευνητές εξέτασαν πιο προσεκτικά τις γυναίκες με υψηλή κατανάλωση, εντόπισαν ένα πιθανό σημείο διαφοροποίησης: όσες έπιναν περισσότερα από πέντε φλιτζάνια καφέ την ημέρα εμφάνιζαν χαμηλότερη οστική πυκνότητα σε σχέση με τις υπόλοιπες. Το εύρημα αυτό δεν σημαίνει ότι ο καφές «προκαλεί» αδύναμα οστά, αλλά υποδηλώνει ότι η πολύ υψηλή κατανάλωσή του θα μπορούσε να συνδέεται με χαμηλότερη οστική πυκνότητα με την πάροδο του χρόνου.
Είναι χαρακτηριστικό ότι, όπως ήταν αναμενόμενο, η οστική πυκνότητα των συμμετεχουσών μειωνόταν σταδιακά με την ηλικία σε όλη τη διάρκεια της δεκαετίας που κάλυπτε η συγκεκριμένη ανάλυση — τόσο στον μηριαίο αυχένα όσο και στο ισχίο — γεγονός που καθιστά ακόμα πιο ενδιαφέρουσα τη διαφοροποίηση ανάμεσα σε όσες κατανάλωναν τσάι, καφέ, ή και τα δύο.
Τι σημαίνουν αυτά τα ευρήματα στην πράξη
Οι ερευνητές του Flinders τονίζουν ότι η μελέτη τους καλύπτει ένα κενό στη βιβλιογραφία, καθώς μέχρι σήμερα τα στοιχεία γύρω από τη σχέση καφέ, τσαγιού και οστικής υγείας ήταν αντικρουόμενα, ενώ λίγες έρευνες είχαν παρακολουθήσει αυτή τη σχέση με επαναλαμβανόμενες μετρήσεις σε τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα.
Το συνολικό μήνυμα που προκύπτει είναι σχετικά καθησυχαστικό για τους περισσότερους καταναλωτές καφέ: η μέτρια κατανάλωση δεν φαίνεται να συνδέεται με χαμηλότερη οστική πυκνότητα. Ταυτόχρονα, όμως, η μελέτη προσφέρει μια επιπλέον ένδειξη ότι η πολύ υψηλή κατανάλωση —πάνω από πέντε φλιτζάνια την ημέρα— ίσως αξίζει προσοχή, ιδιαίτερα για γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας που βρίσκονται ήδη σε αυξημένο κίνδυνο οστεοπόρωσης. Το τσάι, από την άλλη πλευρά, αναδεικνύεται ως μια απλή, προσιτή συνήθεια που θα μπορούσε να συνδέεται με ένα μικρό αλλά μετρήσιμο όφελος για την υγεία του σκελετού.
Φυσικά, όπως συμβαίνει με κάθε παρόμοια επιδημιολογική μελέτη, τα ευρήματα δείχνουν συσχέτιση και όχι απαραίτητα αιτιώδη σχέση. Παραμένει σημαντικό οι γυναίκες —και ιδιαίτερα εκείνες σε μετεμμηνοπαυσιακή ηλικία, που βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο απώλειας οστικής μάζας— να συζητούν τις διατροφικές τους συνήθειες, συμπεριλαμβανομένης της κατανάλωσης καφεΐνης, με τον γιατρό τους στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής για την υγεία των οστών τους.