Ανάμεσα στις πιο ασυνήθιστες προσωπικότητες της ύστερης βυζαντινής περιόδου ξεχωρίζει μια γυναίκα που το πεπρωμένο της την οδήγησε χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Κωνσταντινούπολη: η Μαρία Παλαιολογίνα, νόθα κόρη του αυτοκράτορα Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγου (1258-1282).
Μια πριγκίπισσα ως εργαλείο διπλωματίας
Το 1265, ο Μιχαήλ Η’ έστειλε τη Μαρία ως νύφη στον ισχυρό Μογγόλο ηγεμόνα Αμπάκα Χαν, κυρίαρχο του Χανάτου των Ιλχανιδών — μιας τεράστιας μογγολικής αυτοκρατορίας που κάλυπτε την Περσία και τμήματα της Μέσης Ανατολής. Ο γάμος αυτός εντασσόταν στη συνήθη πρακτική της εποχής, όπου οι πριγκίπισσες χρησιμοποιούνταν ως διπλωματικά εργαλεία για τη σφυρηλάτηση συμμαχιών.
Η ζωή στην αυλή των Μογγόλων
Η Μαρία, γνωστή στους Μογγόλους ως «Ντεσπίνα Χατούν», έζησε στην αυλή του Αμπάκα Χαν και αναδείχθηκε σε σημαντική χριστιανική προσωπικότητα ανάμεσα στους Μογγόλους, επηρεάζοντας τις σχέσεις της αυτοκρατορίας τους με τον χριστιανικό κόσμο.
Η επιστροφή στην Κωνσταντινούπολη
Μετά τον θάνατο του συζύγου της, η Μαρία επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη, όπου ίδρυσε μοναστήρι που πήρε τ’ όνομά της — γνωστό μέχρι σήμερα ως «Παναγία Μουχλιώτισσα» ή Εκκλησία της Αγίας Μαρίας των Μογγόλων, στην περιοχή του Φαναρίου. Είναι η μοναδική βυζαντινή εκκλησία στην Κωνσταντινούπολη που λειτουργεί αδιάλειπτα ως ορθόδοξος ναός από τη βυζαντινή εποχή μέχρι σήμερα.
Η μορφή της απαθανατίζεται στο εντυπωσιακό ψηφιδωτό της Δέησης στη Μονή της Χώρας (Καριγιέ Τζαμί) στην Κωνσταντινούπολη — μια σιωπηλή μαρτυρία της συγκλονιστικής διαδρομής της, από βυζαντινή πριγκίπισσα σε μογγολική βασίλισσα και, τελικά, σε ηγουμένη μοναστηριού στην πατρίδα της.
Το 1307, σε προχωρημένη πλέον ηλικία, της ζητήθηκε ξανά να παντρευτεί άλλον Μογγόλο ηγεμόνα για διπλωματικούς σκοπούς — αίτημα που τελικά δεν ευοδώθηκε.