Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προκάλεσε νέες αντιδράσεις με δήλωσή του σε εκδήλωση για αστυνομικούς στο Long Island της Νέας Υόρκης, όπου ανέφερε ότι, μετά την ήττα του Ιράν, σκοπεύει να ανακηρύξει τον στρατηγικής σημασίας Πορθμό του Ορμούζ έδαφος των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η δήλωση έγινε στις 14 Αυγούστου, εν μέσω του πολέμου ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν και της συνεχιζόμενης κρίσης γύρω από τη ναυσιπλοΐα στον Πορθμό του Ορμούζ.
Η δήλωση Τραμπ
Μιλώντας στην εκδήλωση, ο Τραμπ δήλωσε:
«After we finish defeating Iran, which is being very badly defeated … pretty soon I’ll be declaring the Hormuz Strait a territory of the United States.»
Ο Αμερικανός πρόεδρος πρόσθεσε, αναφερόμενος στη ναυτική κατάσταση στον Πορθμό:
«We have the blockade. No ships get through unless we want them to.»
Η δήλωση προκάλεσε αντιδράσεις, καθώς ο Πορθμός του Ορμούζ αποτελεί διεθνώς κρίσιμη θαλάσσια δίοδο και βρίσκεται μεταξύ του Ιράν, στα βόρεια, και του Ομάν, στα νότια.
Ωστόσο, παραμένει ασαφές εάν ο Τραμπ εννοούσε κυριολεκτικά ότι οι ΗΠΑ θα επιχειρήσουν να προσαρτήσουν τον Πορθμό. Αμερικανικές αναφορές μετά τη δήλωση έκαναν λόγο για ενδεχόμενο ο πρόεδρος να αστειευόταν, γεγονός που καθιστά ασφαλέστερη τη διατύπωση ότι «δήλωσε πως θα τον ανακηρύξει αμερικανικό έδαφος», χωρίς να παρουσιάζεται ως βέβαιο ότι πρόκειται για επίσημο σχέδιο προσάρτησης.
Ο πόλεμος και η στρατηγική σημασία του Πορθμού
Η δήλωση έρχεται εν μέσω του πολέμου που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου 2026, όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν επιθέσεις εναντίον ιρανικών στόχων.
Ο Πορθμός του Ορμούζ έχει αποκτήσει κεντρική σημασία στη σύγκρουση, καθώς αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη. Πριν από τον πόλεμο, από τον Πορθμό περνούσε περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου, γεγονός που σημαίνει ότι οποιαδήποτε σοβαρή διακοπή της ναυσιπλοΐας μπορεί να προκαλέσει σημαντικές επιπτώσεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Η ναυτιλιακή κίνηση έχει περιοριστεί δραματικά σε σχέση με την περίοδο πριν από τη σύγκρουση. Τα στοιχεία της Kpler δείχνουν ότι οι διελεύσεις έχουν μειωθεί σε μονοψήφιο ή χαμηλό διψήφιο αριθμό ημερησίως, ανάλογα με την κατηγορία πλοίων που καταγράφεται, έναντι περίπου 130–140 πλοίων ημερησίως πριν από τον πόλεμο.
Γι’ αυτό και οι αριθμοί των διελεύσεων πρέπει να αποδίδονται με προσοχή, καθώς διαφορετικές αναφορές μετρούν διαφορετικές κατηγορίες πλοίων.
Η αντίδραση της Τεχεράνης
Η ιρανική πλευρά απέρριψε κατηγορηματικά την αμερικανική αξίωση.
Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γαριμπαμπάντι, απάντησε ότι ο Πορθμός του Ορμούζ:
«δεν μπορεί να καταληφθεί με ένα tweet, ούτε με αεροπλανοφόρο, ούτε με διάταγμα ή προεκλογικό λόγο».
Ο Γαριμπαμπάντι υποστήριξε επίσης ότι ο Πορθμός ήταν, είναι και θα παραμείνει ιρανικός, επαναλαμβάνοντας τη θέση της Τεχεράνης ότι δεν θα αποδεχθεί αμερικανικές απαιτήσεις για τον έλεγχό του.
Τα νομικά ζητήματα
Μια μονομερής αμερικανική ανακήρυξη του Πορθμού του Ορμούζ ως αμερικανικού εδάφους θα προσέκρουε σε σοβαρά ζητήματα κυριαρχίας και διεθνούς δικαίου.
Ο Πορθμός αποτελεί θαλάσσια δίοδο μεταξύ του Ιράν και του Ομάν και μεγάλο μέρος του βρίσκεται στα χωρικά ύδατα των δύο κρατών. Το καθεστώς της ναυσιπλοΐας διέπεται από το διεθνές δίκαιο της θάλασσας και ειδικότερα από τους κανόνες που αφορούν τη διέλευση από διεθνώς χρησιμοποιούμενους πορθμούς.
Επομένως, μια απλή προεδρική δήλωση των ΗΠΑ δεν θα μπορούσε από μόνη της να μεταβάλει το καθεστώς κυριαρχίας του Πορθμού.
Η προηγούμενη πρόταση για «φύλακα» και τέλος 20%
Η νέα δήλωση του Τραμπ δεν είναι η πρώτη φορά που ο Αμερικανός πρόεδρος έχει αναφερθεί στον έλεγχο του Πορθμού.
Τον Ιούλιο, ο Τραμπ είχε προτείνει οι ΗΠΑ να αναλάβουν ρόλο «guardian of the Strait of Hormuz», δηλαδή «φύλακα» του Πορθμού, και είχε μιλήσει για επιβολή τέλους περίπου 20% στα φορτία που θα διέρχονταν από τη στρατηγική θαλάσσια οδό.
Η πρόταση, ωστόσο, δεν αποτελεί πλέον ενεργό σχέδιο. Ο Τραμπ υπαναχώρησε από την ιδέα του 20% τέλους λίγες ημέρες αργότερα.
Επομένως, η προηγούμενη πρόταση έχει σημασία κυρίως ως ένδειξη της προσπάθειας της Ουάσινγκτον να συνδέσει τον αμερικανικό στρατιωτικό ρόλο στον Πορθμό με οικονομικά ανταλλάγματα.
Η έκκληση του Τραμπ προς άλλες χώρες
Παράλληλα, ο Τραμπ έχει καλέσει χώρες που εξαρτώνται σημαντικά από την ενέργεια της Μέσης Ανατολής να συμμετάσχουν στην προστασία της θαλάσσιας οδού.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει υποστηρίξει ότι χώρες όπως η Κίνα και άλλοι μεγάλοι εισαγωγείς ενέργειας θα πρέπει να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος του κόστους και της ευθύνης για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στον Πορθμό.
Η Ουάσινγκτον έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι δεν είναι λογικό οι ΗΠΑ να επωμίζονται μόνες τους το κόστος της προστασίας μιας θαλάσσιας οδού από την οποία εξαρτώνται πολλές οικονομίες.
Το κόστος για τους Αμερικανούς καταναλωτές
Στην ίδια ομιλία, ο Τραμπ ζήτησε από τους Αμερικανούς να αποδεχθούν το ενδεχόμενο να πληρώνουν «λίγο παραπάνω» για τη βενζίνη όσο διαρκεί ο πόλεμος.
Ο πρόεδρος συνέδεσε την αύξηση του ενεργειακού κόστους με τον στόχο της αμερικανικής κυβέρνησης να αποτρέψει το Ιράν από το να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Η κρίση στον Πορθμό έχει ήδη δημιουργήσει σημαντική αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς οποιαδήποτε παρατεταμένη διακοπή της ναυσιπλοΐας μπορεί να επηρεάσει την παγκόσμια προσφορά ενέργειας.
Οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ–Ιράν
Παράλληλα με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, οι προσπάθειες για διπλωματική λύση έχουν περιέλθει σε αδιέξοδο.
Οι συνομιλίες μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης δεν βρίσκονται σε κανονική ενεργή εξέλιξη, ενώ ο Πορθμός του Ορμούζ αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σημεία διαφωνίας.
Η αμερικανική κυβέρνηση ζητά την επαναφορά της ναυσιπλοΐας και τον τερματισμό των περιορισμών, ενώ η Τεχεράνη επιμένει στη δική της θέση σχετικά με τον έλεγχο και το καθεστώς του Πορθμού.
Ένα νέο επίπεδο στην αντιπαράθεση
Η αναφορά του Τραμπ στον Πορθμό του Ορμούζ ως ενδεχόμενο «έδαφος των Ηνωμένων Πολιτειών» ανεβάζει ακόμη περισσότερο τον τόνο της αντιπαράθεσης.
Προς το παρόν, πάντως, δεν υπάρχει ανακοίνωση επίσημης διαδικασίας προσάρτησης του Πορθμού από τις ΗΠΑ, ούτε έχει διευκρινιστεί με ποιον τρόπο θα μπορούσε να υλοποιηθεί μια τέτοια δήλωση.
Το βέβαιο είναι ότι ο Πορθμός του Ορμούζ έχει μετατραπεί σε ένα από τα σημαντικότερα σημεία της σύγκρουσης ΗΠΑ–Ιράν, με τις εξελίξεις γύρω από τη ναυσιπλοΐα να έχουν άμεσες συνέπειες όχι μόνο για τις δύο χώρες αλλά και για την παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Η δήλωσ