Κάποτε, στις πλαγιές της Πάρνηθας συναντούσε κανείς ολόκληρες αγέλες κόκκινων ελαφιών να κινούνται ανάμεσα στα πεύκα. Σήμερα, σε σημεία όπου μέχρι πριν λίγα χρόνια έβλεπες δεκάδες ζώα μαζί, οι πυροφύλακες περιγράφουν εικόνες ερημιάς. Το εμβληματικό θηλαστικό του βουνού, μοναδικό στο είδος του σε όλη την Ελλάδα, βρίσκεται αντιμέτωπο με έναν συνδυασμό απειλών που, σύμφωνα με τοπικούς φορείς, θα μπορούσε να το οδηγήσει σε αφανισμό.
Τα νούμερα από μόνα τους είναι συγκλονιστικά αν δει κανείς την πορεία τους στον χρόνο. Το 2009 η WWF είχε καταγράψει περίπου 700 ελάφια στην περιοχή, ενώ ο πληθυσμός είχε φτάσει σε κορύφωση γύρω στα 1.300 άτομα τη δεκαετία του 2010. Σήμερα οι εκτιμήσεις διίστανται έντονα: άλλες πηγές μιλούν για πληθυσμό ανάμεσα σε 100 και 234 ζώα σε ολόκληρη την ευρύτερη περιοχή, ενώ ο πρόεδρος του Συνδέσμου Πάρνηθας έχει προειδοποιήσει ότι στον πυρήνα του Εθνικού Δρυμού μπορεί να έχουν απομείνει μόλις 30 με 35 άτομα. Όποιος αριθμός είναι ο πραγματικός, η κατεύθυνση είναι μία: απότομη πτώση.
Ο κύριος ένοχος, σύμφωνα με τους τοπικούς φορείς και τους κατοίκους, είναι η ραγδαία αύξηση του πληθυσμού των λύκων στο βουνό. Σήμερα υπολογίζονται περισσότεροι από 40 λύκοι στην Πάρνηθα -έναν από τους πυκνότερους πληθυσμούς λύκων διεθνώς για το μέγεθος της περιοχής- με τη διατροφή τους να βασίζεται σε ποσοστό 60-70% στο κρέας ελαφιού. Η αυξημένη παρουσία τους έχει αλλάξει και τη συμπεριφορά των ελαφιών: αναγκάζονται να εγκαταλείπουν τον φυσικό τους χώρο και να κατεβαίνουν προς τα όρια του αστικού ιστού αναζητώντας ασφάλεια, μια εξέλιξη που έχει φτάσει μέχρι και τα γραφεία εισαγγελέα Περιβάλλοντος, ο οποίος συγκεντρώνει στοιχεία για την υπόθεση.
Στο πρόβλημα της θήρευσης προστίθεται και μια λιγότερο ορατή, αλλά εξίσου σοβαρή απειλή: η ενδογαμία. Όσο ο πληθυσμός συρρικνώνεται και κατακερματίζεται σε μικρότερες, απομονωμένες ομάδες, μειώνεται και η γενετική ποικιλότητα του είδους. Αυτό σημαίνει λιγότερες επιλογές αναπαραγωγικών συντρόφων εκτός στενού συγγενικού κύκλου, με αποτέλεσμα ασθενέστερα νεογνά, μειωμένη ανθεκτικότητα σε ασθένειες και, μακροπρόθεσμα, έναν πληθυσμό πιο ευάλωτο σε κάθε νέο σοκ -ακριβώς το αντίθετο από αυτό που χρειάζεται ένα είδος που ήδη παλεύει να επιβιώσει.
Παράλληλα, υπάρχει και η απειλή της κλιματικής αλλαγής, που χτυπά έμμεσα αλλά καταλυτικά: οι δασικές πυρκαγιές των τελευταίων χρόνων έχουν καταστρέψει σχεδόν το μισό Εθνικό Πάρκο, περιορίζοντας δραματικά τον φυσικό χώρο διαβίωσης και τροφοληψίας των ελαφιών. Υπάρχει βέβαια και μια αντίθετη, λιγότερο διαισθητική άποψη: ορισμένοι ειδικοί στο πεδίο υποστηρίζουν ότι οι πυρκαγιές, δημιουργώντας νέους βοσκότοπους, είχαν στο παρελθόν ευνοήσει βραχυπρόθεσμα την αύξηση του πληθυσμού -μια ένδειξη ότι η σχέση φωτιάς και άγριας ζωής δεν είναι πάντα μονοσήμαντη.
Το ζήτημα έχει διχάσει και τους ίδιους τους φορείς διαχείρισης. Κυνηγετικές ενώσεις και κάτοικοι ζητούν άμεσα μέτρα ελέγχου του πληθυσμού των λύκων, ακόμη και μέσω θήρευσης, επικαλούμενοι το γεγονός ότι ο λύκος έχει υποβαθμιστεί πλέον από αυστηρά προστατευόμενο σε απλώς προστατευόμενο είδος στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Περιβαλλοντικές οργανώσεις, αντίθετα, υπογραμμίζουν τον κρίσιμο ρόλο του λύκου ως φυσικού θηρευτή στην οικολογική ισορροπία και θεωρούν αδιανόητη και τεχνικά ανέφικτη τη μεταφορά ή αφαίρεσή του, προτείνοντας αντ’ αυτού ενίσχυση του πληθυσμού των ελαφιών με υγιή άτομα και δημιουργία νέων, προστατευμένων πυρήνων.
Προς αυτή την κατεύθυνση κινείται ήδη ένα συγκεκριμένο σχέδιο: η δημιουργία δύο νέων καταφυγίων για το κόκκινο ελάφι. Το πρώτο, έκτασης περίπου 250 στρεμμάτων στον ορεινό όγκο της Πάρνηθας, θα λειτουργεί ως ασφαλής χώρος διαβίωσης μακριά από τις άμεσες απειλές. Το δεύτερο, μικρότερο, περίπου 25 στρεμμάτων στο κτήμα της Αμυγδαλέζας, προβλέπεται να λειτουργήσει ως χώρος περίθαλψης, φιλοξενίας και περιβαλλοντικής εκπαίδευσης για το κοινό.
Όπως συνοψίζει χαρακτηριστικά ο πρόεδρος του Συνδέσμου Πάρνηθας, η πιθανή απώλεια του κόκκινου ελαφιού δεν θα ήταν απλώς μια οικολογική απώλεια, αλλά και μια ηθική και πολιτιστική ήττα για όλους όσοι μεγάλωσαν βλέποντάς το να κυριαρχεί στο βουνό. Αν χαθεί, προειδοποιεί, δεν θα φταίει η φύση -θα φταίμε εμείς.
Πηγές: Σύνδεσμος Προστασίας Πάρνηθας, πρόσφατες αναφορές WWF και τοπικών ΜΜΕ.
