Η διαφορά ανάμεσα σε «ψηφοφόρους που φεύγουν» και σε «ψηφοφόρους που κάνουν αναμονή»
Όταν ο Αντώνης Σαμαράς ανέβηκε στο βήμα στο Ηράκλειο και δήλωσε ότι «έχει λάβει τις αποφάσεις του», το Μέγαρο Μαξίμου, κατά τα ρεπορτάζ, αντέδρασε «νευρικά». Η νευρικότητα αυτή είναι κατανοητή. Αλλά ίσως αδικεί τη ΝΔ ως παράταξη — διότι στρέφει εναντίον ενός αντιπάλου που στην πραγματικότητα προσφέρει στη δεξιά οικογένεια μια διέξοδο που δεν ήξερε ότι χρειαζόταν.
Η κυρίαρχη ανάλυση θέλει ένα κόμμα Σαμαρά να αποδυναμώνει τη ΝΔ, αποσπώντας ψηφοφόρους από τον λαϊκό-πατριωτικό και συντηρητικό χώρο. Αυτή η ανάλυση είναι αριθμητικά σωστή. Είναι όμως στρατηγικά ελλιπής. Διότι συγχέει δύο πράγματα που δεν είναι ίδια: την ψήφο και την παράταξη.
Το λάθος παράδειγμα: το ΠΑΣΟΚ
Όταν το ΠΑΣΟΚ κατέρρευσε — πρώτα υπό τον Σημίτη που το εκσυγχρόνισε σε βάρος της ψυχής του, και κατόπιν υπό τον Παπανδρέου που το κυβέρνησε μέσα στη χρεοκοπία — οι ψηφοφόροι που έφυγαν δεν πήγαν απλώς σε άλλο κόμμα της ίδιας οικογένειας. Πήγαν στον ΣΥΡΙΖΑ. Δηλαδή, διέσχισαν ιδεολογικό ωκεανό. Αυτό που χάθηκε δεν ήταν μόνο ψήφοι — ήταν η κοινωνική ταυτότητα του «παsoκτζή», η οποία αποδιαρθρώθηκε οριστικά σε άλλη πολιτική συνείδηση.
Αυτό δεν συμβαίνει με τους ψηφοφόρους που θα ακολουθήσουν τον Σαμαρά. Ο ίδιος υποστήριξε στην ομιλία του στο Ηράκλειο ότι υπάρχει «κενό εκπροσώπησης» στο πολιτικό σύστημα, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η σημερινή φυσιογνωμία της κυβερνητικής παράταξης έχει απομακρυνθεί από τις ιδεολογικές της ρίζες. Πρόκειται, δηλαδή, για διεκδίκηση της ίδιας παράταξης — όχι για αποχώρηση από αυτήν.
Η λογική του «σταθμού αναμονής»
Συνομιλητές του Σαμαρά επισημαίνουν ότι στις ευρωεκλογές του 2024 η ΝΔ έχασε 1.282.240 ψηφοφόρους από τις εθνικές εκλογές του 2023 — ψηφοφόρους που δεν πήγαν στην Αριστερά, δεν κατατάχθηκαν στον Τσίπρα, δεν ενστερνίστηκαν άλλη ιδεολογία. Αναζητούν απλώς «δεξιά χωρίς Μητσοτάκη». Αυτοί είναι οι φυσικοί ψηφοφόροι του κόμματος Σαμαρά.
Και εδώ είναι το κλειδί: όταν ένας απογοητευμένος νεοδημοκράτης ψηφίσει Σαμαρά αντί να μείνει σπίτι ή — χειρότερα — να στραφεί σε μια άσχετη πολιτική επιλογή, παραμένει ιδεολογικά εντός της δεξιάς οικογένειας. Δεν χάνεται· περιμένει. Ο Αντώνης Σαμαράς, εφόσον εισέλθει στη Βουλή, δεν θα έλεγε όχι σε μια συγκυβέρνηση, αρκεί να αλλάξει χέρια η ηγεσία της «γαλάζιας» παράταξης. Αυτή η πρόταση — ακόμα κι αν ακούγεται σαν εκβιασμός — είναι στην πραγματικότητα η πιο φιλική πρόταση που μπορεί να κάνει κάποιος σε μια παράταξη: «Δεν σε αρνούμαι. Σε διεκδικώ».
Το ιστορικό προηγούμενο που κανείς δεν αναφέρει
Η ΝΔ έχει ξαναζήσει εσωτερικές αποσχίσεις. Ο Στέφανος Μάνος, ο Θεόδωρος Άγγελος, ακόμα και η παλαιότερη λογική του ΕΚΚΕ — όλοι «έφυγαν» και τελικά η παράταξη επέζησε, άλλοτε επανενώθηκε, άλλοτε απορρόφησε. Αυτό που καθόρισε αν η απώλεια ήταν μόνιμη ή όχι ήταν ένα κριτήριο: αν οι ψηφοφόροι ταυτίστηκαν με το νέο πολιτικό σχήμα ως αυτοσκοπό ή ως μέσο πίεσης.
Οι σημερινοί νεοδημοκράτες που θα ψηφίσουν Σαμαρά δεν κάνουν επανάσταση συνείδησης. Κάνουν διαμαρτυρία με εκλογικό βιβλιάριο. Και η διαμαρτυρία — όταν διατυπώνεται εντός της ίδιας ιδεολογικής κουλτούρας — έχει πολύ μεγαλύτερες πιθανότητες επιστροφής από την ιδεολογική μετατόπιση.
Τι κινδυνεύει πραγματικά
Το επιτελείο του Μαξίμου έχει επενδύσει στο καλό σενάριο: η ΝΔ να κινηθεί στις εκλογές σε ποσοστό πάνω από το 30%. Έτσι θα διατηρήσει την πολιτική κυριαρχία και την πρωτοβουλία κινήσεων. Αν όμως συγκεντρώσει ποσοστό της τάξης του 25%-28%, αυτό θα ισοδυναμεί με πολιτική ήττα. Κι αυτό είναι το σημείο που διαχωρίζει τον Μητσοτάκη από τη ΝΔ: αν η παράταξη χάσει με 27%, ο πρωθυπουργός αμφισβητείται — αλλά η ΝΔ παραμένει η πρώτη δύναμη της κεντροδεξιάς, με τον Σαμαρά να αποτελεί πλέον ρυθμιστικό παράγοντα εντός της ίδιας οικογένειας.
Αυτό που κινδυνεύει δεν είναι η παράταξη. Είναι η ηγεσία.
Συμπέρασμα: ο Σαμαράς δεν είναι ο Τσίπρας της Δεξιάς
Η κατάρρευση του ΠΑΣΟΚ ήταν τραγωδία επειδή η «αποδραστική βαλβίδα» δεν υπήρχε εντός της σοσιαλδημοκρατικής παράταξης — υπήρχε μόνο έξω από αυτήν. Στη ΝΔ, ο Σαμαράς λειτουργεί ακριβώς ως αυτή η βαλβίδα: επιτρέπει στους απογοητευμένους να εκτονωθούν χωρίς να χαθούν ιδεολογικά.
Ο πρώην πρωθυπουργός φέρεται αποφασισμένος να διεκδικήσει σημαντικό πολιτικό ρόλο, εκφράζοντας ένα κοινό που θεωρεί ότι δεν εκπροσωπείται επαρκώς από την κυβερνητική παράταξη. Αλλά «δεν εκπροσωπείται επαρκώς» και «ανήκει αλλού» είναι δύο τελείως διαφορετικές προτάσεις.
Ο Σαμαράς δεν κλέβει ψηφοφόρους από τη ΝΔ. Τους δανείζεται. Και στα δάνεια — αν υπάρχει εμπιστοσύνη στην οικογένεια — ακολουθεί επιστροφή.