Ο Χαβρίας ήταν ένας από τους πιο επιτυχημένους στρατηγούς της Αθήνας του 4ου αιώνα π.Χ. Έγινε γνωστός για τις νίκες του κατά των Σπαρτιατών, για μια αμυντική τακτική που έμεινε στην ιστορία και για μια καριέρα γεμάτη εκστρατείες, δίκες και μισθοφορικές αναλήψεις στην Κύπρο και την Αίγυπτο.
Ποιος ήταν
Ο Χαβρίας (περίπου 420–357 π.Χ.) ήταν Αθηναίος στρατηγός που δραστηριοποιήθηκε στο πρώτο μισό του 4ου αιώνα π.Χ. Εκλέχθηκε στρατηγός της Αθήνας δεκατρείς φορές. Ο Δημοσθένης τον περιέγραφε ως έναν από τους πιο επιτυχημένους ναυτικούς διοικητές της αθηναϊκής ιστορίας.
Οι πρώτες αποστολές στον Κορινθιακό Πόλεμο
Η Αθήνα είχε ενταχθεί σε συμμαχία με τη Θήβα, την Κόρινθο και το Άργος απέναντι στην ηγεμονία της Σπάρτης. Την άνοιξη του 389 π.Χ. ο Χαβρίας ανέλαβε τη διοίκηση της αθηναϊκής φρουράς στην Κόρινθο, στη θέση του Ιφικράτη, που είχε ανακληθεί στην Αθήνα.
Η στάση που μπέρδεψε τον Αγησίλαο
Το 378 π.Χ., στον πόλεμο Θήβας και Σπάρτης, ο Σπαρτιάτης βασιλιάς Αγησίλαος Β΄ εισέβαλε στη Βοιωτία. Ο Χαβρίας, επικεφαλής μισθοφόρων, αντιμετώπισε με επιτυχία τον μεγαλύτερο σε αριθμό στρατό του. Σύμφωνα με το Britannica, εισήγαγε μια νέα αμυντική τεχνική: διέταξε κάθε στρατιώτη να υποδεχθεί την επίθεση γονατίζοντας στο αριστερό γόνατο, με την ασπίδα ακουμπισμένη στο έδαφος και το δόρυ στραμμένο προς τον εχθρό. Οι πηγές αναφέρουν ότι η εντολή εκτελέστηκε αμέσως και χωρίς αντίρρηση από τους μισθοφόρους του, και την αντέγραψαν στη συνέχεια οι διπλανοί τους, ανάμεσά τους και ο Ιερός Λόχος των Θηβαίων. Η συγκεκριμένη κίνηση έχει χαρακτηριστεί ηθική και ψυχολογική νίκη για τη Θήβα.
Η ναυμαχία της Νάξου: Η μεγάλη ναυτική νίκη
Το 376 π.Χ. ο Χαβρίας ανέλαβε τη διοίκηση αθηναϊκής δύναμης που πολιορκούσε τη Νάξο, με στόλο 83 τριήρεων. Στη ναυμαχία που ακολούθησε, τον Σεπτέμβριο του 376 π.Χ., οι Σπαρτιάτες νίκησαν αρχικά τον αθηναϊκό αριστερό κέρας. Ο Χαβρίας ενίσχυσε το αριστερό και κατόπιν νίκησε το αριστερό κέρας των Σπαρτιατών. Η νίκη θεωρείται η πρώτη καθαρά αθηναϊκή ναυτική επιτυχία μετά το τέλος του Πελοποννησιακού Πολέμου, και σηματοδότησε την αρχή της ανάκαμψης της αθηναϊκής κυριαρχίας στο Αιγαίο. Σύμφωνα με πηγές, στη νίκη αυτή αποφασιστικό ρόλο έπαιξε και η δράση του Φωκίωνα στο αριστερό κέρας.
Πολιτικές περιπέτειες και μισθοφορικές αναλήψεις
- Το 368 π.Χ. ηγήθηκε αθηναϊκής δύναμης που στάλθηκε να βοηθήσει τη Σπάρτη απέναντι στη δεύτερη εισβολή του Επαμεινώνδα στην Πελοπόννησο, και απέκρουσε θηβαϊκή επίθεση στην Κόρινθο.
- Το 366 π.Χ. κατηγορήθηκε για προδοσία και αθωώθηκε, στο πλαίσιο της υπόθεσης του Ωρωπού.
- Γύρω στο 361 π.Χ. δέχτηκε διοίκηση στην υπηρεσία του βασιλιά Τάχου της Αιγύπτου, κάτι που προκάλεσε διπλωματικές αντιδράσεις, καθώς οι Πέρσες διαμαρτυρήθηκαν στην Αθήνα.
Ο θάνατος στη Χίο
Το 357 π.Χ. ξέσπασε ο Συμμαχικός Πόλεμος, όταν μέλη της Β΄ Αθηναϊκής Συμμαχίας επαναστάτησαν. Ο Χαβρίας συμμετείχε στον στόλο που στάλθηκε για να επαναφέρει τον έλεγχο στη Χίο. Σκοτώθηκε στην αθηναϊκή ναυτική ήττα στη Χίο, το 357 ή το 356 π.Χ. Ο Πλούταρχος, στον βίο του Φωκίωνα, αναφέρει ότι ο Χαβρίας, που ήταν ψυχρός σε άλλες περιστάσεις, γινόταν απερίσκεπτα θαρραλέος στη μάχη και έφερε το πλοίο του πρώτο για να επιβάλει απόβαση. Ο τάφος του βρισκόταν στην Αθήνα.
Τι άφησε πίσω του
Ο Χαβρίας παραμένει παράδειγμα στρατηγού που συνδύαζε τολμηρή πρωτοβουλία και τακτική εφευρετικότητα, αλλά και της ζωής ενός μισθοφόρου διοικητή της εποχής, με εναλλαγές εύνοιας, κατηγοριών και κινδύνων.