Σύμφωνα με βυζαντινά χρονογραφικά κείμενα, υπήρξε μια γυναίκα από την Πάτρα του 9ου αιώνα με τόση περιουσία, ώστε να χαρίσει πλούτη στον μετέπειτα αυτοκράτορα Βασίλειο Α΄ και να αφήσει κληρονόμο τον γιο του, Λέοντα ΣΤ΄. Το όνομά της ήταν Δανιηλίς. Ιστορικός όμως έχει υποστηρίξει ότι η αφήγηση είναι σε μεγάλο βαθμό μυθοπλαστική.
Ποια ήταν η Δανιηλίς
Η Δανιηλίς (περίπου 9ος αιώνας) ήταν χήρα ευγενούς καταγωγής και μεγάλη γαιοκτήμονας από την Πάτρα. Οι πηγές της αποδίδουν μεγάλο μέρος της Πελοποννήσου και μια ακμάζουσα παραγωγή χαλιών και υφασμάτων.
Η συνάντηση με τον άνθρωπο που θα γινόταν αυτοκράτορας
Ο Βασίλειος Α΄ ο Μακεδών, που γεννήθηκε περίπου το 811 και βασίλευσε από το 867 έως το 886, ξεκίνησε ως απλός άνθρωπος από τη Θράκη. Όταν υπηρετούσε ακόμη στη συνοδεία ενός αξιωματούχου, πέρασε από την Πάτρα και κέρδισε την εύνοια της Δανιηλίδος. Κατά την παράδοση, εκείνη τον δέχτηκε στο σπίτι της και του χάρισε περιουσία. Τα δώρα αυτά θεωρούνται χρήσιμα για την επόμενη άνοδό του στον αυτοκρατορικό θρόνο.
Το ταξίδι στην Κωνσταντινούπολη
Όταν ο Βασίλειος έγινε αυτοκράτορας, η Δανιηλίς ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη με μεγάλη ακολουθία, σε ένα ταξίδι που τα χρονικά περιγράφουν ως πολυτελέστατο. Μεταξύ των δώρων της, όπως αναφέρεται, ήταν εκατό ευνούχοι. Για την αφοσίωσή της στον θρόνο, κατά την παράδοση, της απονεμήθηκε ο τίτλος «βασιλεομήτωρ», δηλαδή «μητέρα του αυτοκράτορα».
Η διαθήκη και οι 3.000 δούλοι
Η Δανιηλίς επέζησε του Βασιλείου Α΄ και όρισε κληρονόμο του πλούτου της τον γιο του, Λέοντα ΣΤ΄ τον Σοφό. Σύμφωνα με τις πηγές, ο Λέων απελευθέρωσε 3.000 δούλους της και τους έστειλε να εγκατασταθούν στη Νότια Ιταλία. Ο αριθμός αυτός δείχνει το μέγεθος που απέδιδε η παράδοση στην περιουσία της.
Η ιστορική διαμάχη: Πραγματικό πρόσωπο ή λογοτεχνικό σχήμα;
Η ιστορία της Δανιηλίδος παραδίδεται από χρονογράφους της παράδοσης του Θεοφάνη και αφορά βασικά το μέσο της βυζαντινής εποχής. Ο ιστορικός Ηλίας Αναγνωστάκης έχει υποστηρίξει ότι η αφήγηση δεν είναι απλώς υπερβολική αλλά σε μεγάλο βαθμό επινοημένη. Κατά την άποψή του, η σχέση της με τον Βασίλειο διαμορφώθηκε με πρότυπο τη συνάντηση του βασιλιά Σολομώντα με τη βασίλισσα του Σαβά και την επίσκεψη του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην Κανδάκη, όπως αφηγείται το Μυθιστόρημα του Αλεξάνδρου. Ιστορικά κείμενα ανέκαθεν ενίσχυαν τη λαμπρότητα της δυναστείας που ίδρυσε ο Βασίλειος, και η απίθανη ιστορία ανόδου του από τη φτώχεια έπαιζε ρόλο σε αυτή την εικόνα.
Γιατί έχει σημασία η ιστορία της
Είτε αληθινή είτε εν μέρει επινοημένη, η αφήγηση δείχνει πώς οι Βυζαντινοί φαντάζονταν μια γυναίκα με οικονομική δύναμη, γαιοκτησία και επιρροή στην πολιτική σκηνή. Για τον λόγο αυτό η Δανιηλίς εμφανίζεται συχνά σε μελέτες για τον ρόλο των γυναικών στο Βυζάντιο.
Συμπέρασμα: Η Δανιηλίς δεν είναι «άγνωστη» μόνο επειδή χάθηκαν οι πηγές, αλλά και επειδή δεν είναι βέβαιο πόσα από όσα λέγονται γι’ αυτήν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Το σίγουρο είναι ότι η ιστορία της επιβίωσε επί αιώνες, και παραμένει ένα από τα πιο γοητευτικά επεισόδια της βυζαντινής παράδοσης.