Αν δέκα άνθρωποι τραβούν ένα σχοινί, θα περίμενε κανείς το αποτέλεσμα να είναι δέκα φορές η δύναμη του καθενός. Δεν είναι. Αυτό είναι το φαινόμενο Ρίνγκελμαν (Ringelmann effect), που πήρε το όνομά του από έναν Γάλλο γεωπόνο και αποτέλεσε αφετηρία για μια ολόκληρη κατηγορία ερευνών στην κοινωνική ψυχολογία.
Ο γεωπόνος και το σχοινί
Ο Μαξιμιλιάν Ρίνγκελμαν (Max Ringelmann, 1861–1931) ήταν Γάλλος γεωπόνος μηχανικός. Σύμφωνα με τη Wikipedia, τα αποτελέσματά του δημοσιεύθηκαν το 1913 στα Annales του Εθνικού Γεωπονικού Ινστιτούτου, σε μια εργασία για την ανθρώπινη εργασία ως κινητήρια δύναμη. Στα πειράματα, άνθρωποι τραβούσαν σχοινί μαζί, και η συνολική δύναμη ήταν μικρότερη από το άθροισμα όσων παρήγαγε ο καθένας μόνος. Η ίδια πηγή δεν δίνει ακριβή ποσοστά και, επειδή δεν τα επαληθεύσαμε στο πρωτότυπο, δεν τα αναφέρουμε.
Το ερώτημα που έμεινε ανοιχτό
Η αρχική εργασία δεν ξεχώριζε δύο πιθανές εξηγήσεις. Η πρώτη είναι ότι οι άνθρωποι τραβούν λιγότερο επειδή κάνουν λιγότερη προσπάθεια όταν είναι μέσα σε ομάδα. Η δεύτερη είναι ότι δεν συντονίζονται, δηλαδή δεν τραβούν όλοι τη στιγμή που θα έπρεπε, και κάποιες δυνάμεις αλληλοαναιρούνται.
Το πείραμα του 1974
Το 1974 ο Άλαν Ίνγκαμ (Alan Ingham) και οι συνεργάτες του Λέβινγκερ, Γκρέιβς και Πέκαμ δημοσίευσαν στο Journal of Experimental Social Psychology την εργασία «The Ringelmann effect: Studies of group size and group performance». Χρησιμοποίησαν ψευδο-ομάδες: ο συμμετέχων νόμιζε ότι τραβά το σχοινί μαζί με άλλους, ενώ οι υπόλοιποι ήταν συνεργάτες των ερευνητών που προσποιούνταν ότι τραβούν. Επειδή οι υπόλοιποι δεν τραβούσαν πραγματικά, δεν μπορούσε να υπάρξει πρόβλημα συντονισμού. Η δύναμη του συμμετέχοντα μειωνόταν παρ’ όλα αυτά. Το συμπέρασμα που περιγράφει η Wikipedia είναι ότι η κακή συνεργασία δεν αρκεί για να εξηγήσει το φαινόμενο και ότι η μείωση οφείλεται κυρίως σε απώλεια κινήτρου.
Από το σχοινί στο «κοινωνικό τεμπέλιασμα»
Το 1979 οι Λατανέ (Latané), Γουίλιαμς και Χάρκινς δημοσίευσαν την εργασία «Many Hands Make Light the Work», με απλούστερα καθήκοντα, το φώναγμα και το χειροκρότημα, που είναι ευκολότερο να μετρηθούν από το τράβηγμα σχοινιού. Οι συγγραφείς χρησιμοποίησαν τον όρο «κοινωνικό τεμπέλιασμα» (social loafing) για την τάση των ατόμων να μειώνουν την προσπάθειά τους σε ομαδικά καθήκοντα. Οι λεπτομέρειες αυτών των πειραμάτων διαβάστηκαν από δευτερογενείς περιλήψεις και όχι από το κείμενο των εργασιών.
Τι δείχνει η ιστορία
Η παρατήρηση του 1913 έμεινε αναλλοίωτη, ενώ η εξήγησή της χρειάστηκε περισσότερο από μισό αιώνα και ένα έξυπνο πείραμα για να διευκρινιστεί.
