Παρότι η Ελλάδα έχει κάνει σημαντικά βήματα ψηφιοποίησης και πάταξης της φοροδιαφυγής τα τελευταία χρόνια, η παραοικονομία παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα διαρθρωτικά προβλήματα της χώρας. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ), το μέγεθος της παραοικονομίας (μαύρο χρήμα) εκτιμάται στα 45-50 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου στο 20,9% του ΑΕΠ (στοιχεία 2022 με μικρές διακυμάνσεις μέχρι σήμερα).
Ποιες είναι οι κύριες επιπτώσεις του μαύρου χρήματος;
Η ύπαρξη τόσο μεγάλης παραοικονομίας δεν είναι απλώς μια «απώλεια εσόδων». Έχει πολλαπλές αρνητικές συνέπειες σε όλη την οικονομία:
1. Μεγάλες απώλειες δημοσίων εσόδων
Το κράτος χάνει σημαντικούς πόρους που θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν υγεία, παιδεία, υποδομές και κοινωνικές παροχές. Εκτιμάται ότι η φοροδιαφυγή και η παραοικονομία στερούν από τα δημόσια ταμεία δισεκατομμύρια ετησίως, περιορίζοντας τη δυνατότητα μείωσης φόρων ή επενδύσεων.
2. Αδικία και στρέβλωση του ανταγωνισμού
Οι συνεπείς επιχειρήσεις και φορολογούμενοι φορτώνονται μεγαλύτερο βάρος, ενώ όσοι δραστηριοποιούνται στην παραοικονομία αποκτούν αθέμιτο πλεονέκτημα. Αυτό τιμωρεί την υγιή επιχειρηματικότητα και αποθαρρύνει τις επενδύσεις.
3. Μείωση της οικονομικής ανάπτυξης και παραγωγικότητας
Το μαύρο χρήμα συχνά κατευθύνεται σε μη παραγωγικές ή βραχυπρόθεσμες δραστηριότητες. Παράλληλα, περιορίζει την πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό και επίσημες αγορές, εμποδίζοντας τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη.
4. Αύξηση της κοινωνικής ανισότητας
Η παραοικονομία πλήττει κυρίως τους μισθωτούς και τις μεσαίες τάξεις, ενώ ευνοεί ορισμένες κατηγορίες αυτοαπασχολούμενων και μικρών επιχειρήσεων. Αυτό εντείνει τις ανισότητες και υπονομεύει την κοινωνική συνοχή.
5. Κίνδυνοι για τη μακροοικονομική σταθερότητα
Μεγάλη παραοικονομία δυσκολεύει τον ακριβή προγραμματισμό της οικονομικής πολιτικής, επηρεάζει την αξιοπιστία της χώρας στις αγορές και μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στο δημοσιονομικό έλλειμμα και το χρέος.
Γιατί παραμένει υψηλή στην Ελλάδα;
Σύμφωνα με το ΚΕΠΕ, οι βασικοί παράγοντες είναι το υψηλό ποσοστό αυτοαπασχόλησης (37,6% συμβολή), η φορολογική ηθική, το ρυθμιστικό βάρος και η έμμεση φορολογία. Παρόλα αυτά, η παραοικονομία έχει μειωθεί σημαντικά από τα επίπεδα του 28-30% πριν από μία δεκαετία, χάρη στα ψηφιακά μέτρα (myDATA, ηλεκτρονικές πληρωμές, POS κ.ά.).
Τι μπορεί να γίνει;
Η περαιτέρω μείωση κάτω από το 15% του ΑΕΠ θα μπορούσε να απελευθερώσει σημαντικούς πόρους. Κλειδιά είναι η συνέχιση της ψηφιοποίησης, η ενίσχυση των ελέγχων, η βελτίωση της φορολογικής δικαιοσύνης και η μείωση της γραφειοκρατίας.
Η αντιμετώπιση του μαύρου χρήματος δεν είναι μόνο δημοσιονομικό ζήτημα — είναι προϋπόθεση για μια πιο δίκαιη, ανταγωνιστική και βιώσιμη ελληνική οικονομία.