Ένας άγνωστος, μη δηλωμένος πυρηνικός αντιδραστήρας που κατασκευαζόταν στη Συρία επί εποχής του πρώην ηγέτη Μπασάρ αλ-Άσαντ βρισκόταν «σχεδόν ολοκληρωμένος», αντιπροσωπεύοντας ένα «σημαντικό βήμα» για οποιοδήποτε πρόγραμμα πυρηνικών όπλων, σύμφωνα με ανακοίνωση του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ / IAEA).
Τι βρήκαν οι επιθεωρητές
Επιθεωρητές του ΔΟΑΕ επισκέφθηκαν τον περασμένο μήνα δύο τοποθεσίες στη Συρία: μία στην περιοχή Ντέιρ Εζόρ και μία δεύτερη, μη δηλωμένη μέχρι τότε τοποθεσία, την οποία υπέδειξαν οι ίδιες οι συριακές αρχές. Σε έκθεση του Οργανισμού, που είδε το πρακτορείο AFP, αναφέρεται ότι το προηγούμενο καθεστώς της Συρίας κατασκεύαζε πυρηνικό αντιδραστήρα χωρίς αυτό να έχει δηλωθεί ποτέ επίσημα.
Σύμφωνα με την έκθεση, οι επιθεωρητές εντόπισαν περίπου 73 τόνους φυσικού μεταλλικού ουρανίου, εκ των οποίων γύρω στους 55 τόνους βρίσκονταν σε περίπου 8.808 ράβδους καυσίμου, ενώ οι υπόλοιποι 18 τόνοι αποτελούνταν από απόβλητα και υπολείμματα της διαδικασίας παραγωγής.
Τι δήλωσε ο επικεφαλής του ΔΟΑΕ
Ο γενικός διευθυντής του Οργανισμού, Ραφαέλ Γκρόσι, δήλωσε ότι είναι «προφανές πως το προηγούμενο καθεστώς επιδιδόταν σε μια σειρά από μυστικές δραστηριότητες», τονίζοντας: «Δεν μπορώ να κρίνω τις προθέσεις, όμως είναι ξεκάθαρο ότι αυτές οι δραστηριότητες δεν είχαν δηλωθεί — δεν ήθελαν να μάθει ο κόσμος τι έκαναν». Ο ΔΟΑΕ είχε ήδη επισημάνει, από το 2011, ότι η συγκεκριμένη τοποθεσία ήταν «πολύ πιθανό» να φιλοξενεί πυρηνικό αντιδραστήρα, με πληροφορίες που υποδείκνυαν βοήθεια από τη Βόρεια Κορέα στην κατασκευή του.
Η ιστορία πίσω από την υπόθεση
Η υπόθεση έχει τις ρίζες της στο 2007, όταν το Ισραήλ βομβάρδισε και κατέστρεψε την εγκατάσταση στο Αλ-Κιμπάρ, στο Ντέιρ Εζόρ, θεωρώντας ότι επρόκειτο για πυρηνικό αντιδραστήρα πλουτωνίου βασισμένο σε βορειοκορεατικά σχέδια. Το καθεστώς Άσαντ αρνήθηκε τότε τα πάντα, ισχυριζόμενο ότι επρόκειτο για συμβατική στρατιωτική εγκατάσταση, ενώ στη συνέχεια ισοπέδωσε το σημείο και δεν απάντησε ποτέ πλήρως στα ερωτήματα του ΔΟΑΕ. Η έρευνα παρέμεινε παγωμένη για σχεδόν δύο δεκαετίες.
Η ανατροπή Άσαντ άνοιξε τον δρόμο για τις επιθεωρήσεις
Η πτώση του Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024 και η άνοδος της νέας κυβέρνησης άλλαξαν τα δεδομένα. Οι νέες συριακές αρχές, υπό τον πρόεδρο Αχμέντ αλ-Σάρα, υιοθέτησαν διαφορετική στάση διεθνούς συνεργασίας, ενημερώνοντας τον ΔΟΑΕ με επιστολή τον Ιούλιο για την ύπαρξη της άγνωστης έως τότε τοποθεσίας και προσκαλώντας τους επιθεωρητές να επαληθεύσουν το πυρηνικό υλικό που βρέθηκε εκεί. Ο Γκρόσι επισκέφθηκε προσωπικά τη Δαμασκό τον Αύγουστο, επαινώντας τη «θαρραλέα απόφαση» της Δαμασκού να αποκαλύψει τη θέση.
Τι ακολουθεί
Ο Γκρόσι ανέφερε ότι εναπόκειται πλέον στο διοικητικό συμβούλιο του ΔΟΑΕ να αποφασίσει για τον χειρισμό του φακέλου, διευκρινίζοντας πως δεν έχει επί του παρόντος λάβει εντολή για περαιτέρω διερεύνηση των εικαζόμενων δεσμών με τη Βόρεια Κορέα. Σύμφωνα με σχέδιο ψηφίσματος, αναμένεται να τεθεί προς ψήφιση στο συμβούλιο πρόταση για το κλείσιμο του συριακού πυρηνικού φακέλου, ενώ ο Οργανισμός θα συνεχίσει να συνεργάζεται με τη Δαμασκό ώστε να διασφαλιστεί η ασφαλής φύλαξη του πυρηνικού υλικού.
Ειδικοί, ωστόσο, εκφράζουν επιφυλάξεις: παρά τη θετική αποτίμηση της συνεργασίας της νέας κυβέρνησης, επισημαίνουν ότι η χώρα παραμένει ασταθής, γεγονός που καθιστά κρίσιμη τη συνεχή διεθνή εποπτεία του υλικού.
