Ένα κίνημα που γεννήθηκε στα πανεπιστήμια, μετά την τραγωδία του Νόβι Σαντ, αμφισβητεί στις κάλπες την κυριαρχία του ανθρώπου που βρίσκεται στο επίκεντρο της σερβικής πολιτικής για περισσότερο από μία δεκαετία.
Με μεγάλες ουρές στα εκλογικά τμήματα, οι πολίτες της Σερβίας ψηφίζουν σήμερα, Κυριακή 25 Οκτωβρίου 2026, σε πρόωρες βουλευτικές εκλογές που αποτελούν τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα πρόκληση για τον Αλεξάνταρ Βούτσιτς. Απέναντι στον πολιτικό που κυριαρχεί στη χώρα για περισσότερο από μία δεκαετία βρίσκεται πλέον ένα κίνημα που ξεκίνησε από τα πανεπιστήμια και επιχειρεί να μετατρέψει τις μαζικές διαδηλώσεις κατά της διαφθοράς σε πολιτική αλλαγή.
Το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS), που βρίσκεται στην εξουσία από το 2012, αντιμετωπίζει τη Φοιτητική Λίστα, η οποία συγκεντρώνει την υποστήριξη πολιτών που ζητούν λογοδοσία, διαφάνεια και αλλαγές στους κρατικούς θεσμούς. Η αναμέτρηση θεωρείται κρίσιμη για την πολιτική πορεία της χώρας, καθώς ενδεχόμενη ήττα του Βούτσιτς θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει τις ισορροπίες στη Σερβία και να επηρεάσει τις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Ρωσία και την Κίνα.
Η αφετηρία: Η τραγωδία του Νόβι Σαντ
Η κρίση πυροδοτήθηκε την 1η Νοεμβρίου 2024, όταν κατέρρευσε το τσιμεντένιο στέγαστρο του σιδηροδρομικού σταθμού του Νόβι Σαντ, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 16 άνθρωποι. Η τραγωδία προκάλεσε κύμα οργής, καθώς διατυπώθηκαν ερωτήματα για τις εργασίες ανακαίνισης, την ασφάλεια των υποδομών και την ευθύνη των αρμόδιων αρχών.
Οι φοιτητές προχώρησαν σε καταλήψεις πανεπιστημιακών σχολών και διοργάνωσαν διαδηλώσεις, ζητώντας διαφάνεια και απόδοση ευθυνών. Οι κινητοποιήσεις γρήγορα ξεπέρασαν τα πανεπιστήμια, προσελκύοντας εργαζομένους, εκπαιδευτικούς και πολίτες που εξέφραζαν ευρύτερη δυσαρέσκεια για τη διαφθορά και τη λειτουργία των θεσμών.
Η συγκέντρωση της 15ης Μαρτίου 2025 στο Βελιγράδι αποτέλεσε μία από τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις στη σύγχρονη ιστορία της χώρας. Οι εκτιμήσεις του Archive of Public Gatherings έκαναν λόγο για συμμετοχή που έφτανε τις 325.000, χωρίς να πρόκειται για επίσημη καταμέτρηση.
Τον Ιανουάριο του 2025 παραιτήθηκε ο τότε πρωθυπουργός Μίλος Βούτσεβιτς, ενώ τον Απρίλιο σχηματίστηκε κυβέρνηση υπό τον Τζούρο Μάτσουτ. Οι κινητοποιήσεις, ωστόσο, συνεχίστηκαν, με τους φοιτητές να ζητούν, μεταξύ άλλων, πρόωρες εκλογές.
Πώς οδηγήθηκε η χώρα στις κάλπες
Οι επόμενες τακτικές βουλευτικές εκλογές αναμένονταν έως το τέλος του 2027. Ωστόσο, στις 9 Σεπτεμβρίου 2026, ο Βούτσιτς διέλυσε τη Βουλή και προκήρυξε πρόωρες εκλογές για τις 25 Οκτωβρίου.
Στις 27 Σεπτεμβρίου παραιτήθηκε από την προεδρία, προκειμένου να διεκδικήσει την πρωθυπουργία ως επικεφαλής της εκλογικής λίστας «Αλεξάνταρ Βούτσιτς – Ενωμένη Σερβία». Η αποχώρησή του από το προεδρικό αξίωμα σηματοδότησε μια νέα φάση στην πολιτική αντιπαράθεση.
Ο Βούτσιτς έχει διατελέσει αντιπρόεδρος της κυβέρνησης από το 2012, πρωθυπουργός από το 2014 έως το 2017 και πρόεδρος της Δημοκρατίας από το 2017, επανεκλεγόμενος το 2022. Η πολιτική του επιρροή παραμένει ισχυρή, παρά την κλιμάκωση των αντιδράσεων εναντίον της κυβέρνησής του.
Δύο στρατόπεδα με διαφορετικές υποσχέσεις
Περίπου 6,45 εκατομμύρια εγγεγραμμένοι ψηφοφόροι καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα σε 18 εκλογικές λίστες για τις 250 έδρες της Εθνοσυνέλευσης. Η ψηφοφορία διεξάγεται σε μία ενιαία εθνική εκλογική περιφέρεια, με αναλογική κατανομή των εδρών και εκλογικό όριο 3%, από το οποίο εξαιρούνται οι λίστες εθνικών μειονοτήτων.
Παρότι συμμετέχουν πολλές παρατάξεις, η πολιτική αντιπαράθεση επικεντρώνεται κυρίως στη σύγκρουση μεταξύ της λίστας που υποστηρίζει ο Βούτσιτς και του φοιτητικού κινήματος.
Η Φοιτητική Λίστα επιδιώκει να εκφράσει τη δυσαρέσκεια απέναντι στο υφιστάμενο πολιτικό σύστημα, χωρίς να αποτελεί ένα παραδοσιακό κόμμα με τη συνηθισμένη οργανωτική δομή. Οι 250 υποψήφιοί της προέρχονται από διαφορετικούς επαγγελματικούς χώρους, μεταξύ των οποίων η πανεπιστημιακή κοινότητα, ο πολιτισμός και ο αγροτικός τομέας. Επικεφαλής είναι ο καρδιολόγος Ίλια Σρντάνοβιτς.
Οι φοιτητές που πρωτοστάτησαν στις κινητοποιήσεις δεν κατεβαίνουν οι ίδιοι ως υποψήφιοι. Η πολιτική τους ατζέντα επικεντρώνεται στην καταπολέμηση της διαφθοράς, στη διαφάνεια των δημόσιων συμβάσεων, στην εκπαίδευση και στην ενίσχυση της λογοδοσίας. Η στάση τους σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής παραμένει λιγότερο σαφής, καθώς το κίνημα επιχειρεί να συσπειρώσει πολίτες με διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες.
Τη στήριξή τους στη Φοιτητική Λίστα έχουν εκφράσει, μεταξύ άλλων, το Δημοκρατικό Κόμμα και το κίνημα Kreni Promeni, επιλέγοντας να μην κατέλθουν με ξεχωριστές λίστες.
Το στρατόπεδο του Βούτσιτς στηρίζει την εκστρατεία του στην οικονομική ανάπτυξη, στις υποδομές και στην πολιτική σταθερότητα. Η λίστα «Αλεξάνταρ Βούτσιτς – Ενωμένη Σερβία» υπόσχεται υψηλότερες συντάξεις και μισθούς στον δημόσιο τομέα, επενδύσεις στη δημόσια υγεία και επιδοτήσεις για νέα ζευγάρια. Ο πρόεδρος του SNS, Μίλος Βούτσεβιτς, έχει θέσει ως στόχο οικονομική ανάπτυξη 4% το 2027.
Οι υποστηρικτές του Βούτσιτς αποδίδουν στην κυβέρνησή του τον εκσυγχρονισμό των υποδομών, με νέους αυτοκινητόδρομους, σιδηροδρομικά έργα, σχολεία και νοσοκομεία. Στην εξωτερική πολιτική, η Σερβία επιχειρεί να διατηρήσει στενές σχέσεις με την Κίνα και τη Ρωσία, ενώ εξακολουθεί να δηλώνει ότι επιδιώκει την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σκληρή αντιπαράθεση και καταγγελίες
Η προεκλογική εκστρατεία διεξήχθη σε κλίμα έντονης πόλωσης. Ο Βούτσιτς έχει κατηγορήσει το φοιτητικό κίνημα ότι υποστηρίζεται από ξένους παράγοντες στην Κροατία και το Μαυροβούνιο, ισχυρισμούς που οι φοιτητές απορρίπτουν.
Από την πλευρά τους, διαδηλωτές και οργανώσεις δικαιωμάτων καταγγέλλουν πιέσεις, καταστολή και παραβιάσεις της ελευθερίας της έκφρασης. Ο Βούτσιτς και το SNS αρνούνται επανειλημμένα τις κατηγορίες για διαφθορά, παρακολουθήσεις πολιτικών αντιπάλων και καταστολή.
Οι ανησυχίες για την εκλογική διαδικασία αφορούν, μεταξύ άλλων, την πρόσβαση των πολιτικών δυνάμεων στα μέσα ενημέρωσης, την ασφάλεια της ψηφοφορίας και τη διασφάλιση της μυστικότητας της ψήφου. Οι αναφορές αυτές προσθέτουν ένα ακόμη επίπεδο έντασης σε μια εκλογική αναμέτρηση που έχει αποκτήσει χαρακτήρα ευρύτερης πολιτικής δοκιμασίας.
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν αβέβαιη αναμέτρηση
Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις καταγράφουν διαφορετικές εκτιμήσεις για τη δύναμη των δύο βασικών στρατοπέδων.
Έρευνα της Ipsos, που δημοσιεύθηκε στις 22 Οκτωβρίου και πραγματοποιήθηκε στις 20–22 Οκτωβρίου σε δείγμα 3.624 ατόμων, έδινε 47,4% στη λίστα του Βούτσιτς και 40% στη Φοιτητική Λίστα. Η έρευνα είχε παραγγελθεί από τη λίστα «Ενωμένη Σερβία», στοιχείο που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την αξιολόγησή της.
Αντίθετα, έρευνα του NSPM, η οποία δημοσιεύθηκε στις 20 Οκτωβρίου αλλά πραγματοποιήθηκε από τις 25 Σεπτεμβρίου έως τις 5 Οκτωβρίου σε δείγμα 1.050 ατόμων, έδινε προβάδισμα στη Φοιτητική Λίστα με 44,5% έναντι 42,7% για τη λίστα του Βούτσιτς.
Οι διαφορές μεταξύ των μετρήσεων υπογραμμίζουν την αβεβαιότητα της αναμέτρησης, χωρίς να επιτρέπουν ασφαλή πρόβλεψη του τελικού αποτελέσματος.
Μεγάλες ουρές και αυξημένη συμμετοχή
Η εικόνα της εκλογικής ημέρας χαρακτηρίζεται από αυξημένη προσέλευση και ουρές σε εκλογικά τμήματα. Σύμφωνα με στοιχεία που μετέδωσαν οι παρατηρητές CeSID και η Ipsos, η συμμετοχή έφτασε το 27,3% έως τις 11:00 τοπική ώρα, έναντι 15,1% την ίδια ώρα στις βουλευτικές εκλογές του 2023.
Ο ίδιος ο Βούτσιτς χρειάστηκε να περιμένει σχεδόν δύο ώρες στην ουρά για να ψηφίσει, σε μια ημέρα κατά την οποία το ενδιαφέρον για την έκβαση της αναμέτρησης ήταν ιδιαίτερα έντονο.
Η αυξημένη συμμετοχή αποτελεί σημαντικό στοιχείο της εκλογικής εικόνας, αλλά από μόνη της δεν αποδεικνύει ποιο στρατόπεδο ευνοείται. Η κατανομή των ψήφων και η τελική συμμετοχή θα κρίνουν σε μεγάλο βαθμό την έκβαση.
Τι διακυβεύεται για τη Σερβία
Μια νίκη της λίστας του SNS θα επέτρεπε στον Βούτσιτς να επιστρέψει στην πρωθυπουργία και να συνεχίσει την πολιτική ισορροπιών ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Ρωσία και την Κίνα.
Αντίθετα, μια επικράτηση της Φοιτητικής Λίστας θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για βαθύτερες αλλαγές στη λειτουργία των θεσμών, αυστηρότερους μηχανισμούς ελέγχου και μέτρα κατά της διαφθοράς. Το εύρος των αλλαγών, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από τη δυνατότητα του κινήματος να εξασφαλίσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία και να συγκροτήσει βιώσιμη κυβέρνηση.
Η σημασία της αναμέτρησης ξεπερνά τα σύνορα της Σερβίας. Μια ενδεχόμενη εκλογική επιτυχία του φοιτητικού κινήματος θα μπορούσε να αποτελέσει σημείο αναφοράς για άλλες κοινωνίες στην Ευρώπη, όπου οι νεανικές κινητοποιήσεις διεκδικούν πολιτική αλλαγή και μεγαλύτερη λογοδοσία.
Τα εκλογικά τμήματα κλείνουν στις 20:00 τοπική ώρα, δηλαδή στις 21:00 ώρα Ελλάδας. Τα επίσημα αποτελέσματα αναμένονται μετά την ολοκλήρωση της καταμέτρησης, με τις πρώτες ενδείξεις να αναμένονται νωρίτερα.
Το άρθρο αποτυπώνει την εικόνα κατά τη διάρκεια της ψηφοφορίας, πριν από την ανακοίνωση των επίσημων αποτελεσμάτων.
Δείτε και το σχετικό βίντεο του SKAI
