Πείραμα σε ποντίκια του Πανεπιστημίου του Κιότο δείχνει ότι το ελαιόλαδο πριν από τους υδατάνθρακες περιορίζει την αρχική άνοδο της γλυκόζης, μέσα από ένα σύστημα ορμονών και νεύρων.
Η εικόνα του Έλληνα που βουτάει ψωμί στο λάδι πριν από το φαγητό ίσως αποκτά επιστημονικό ενδιαφέρον, αν και με τη σειρά ανάποδα. Νέα μελέτη του Πανεπιστημίου του Κιότο εξετάζει τι συμβαίνει όταν το λίπος φτάνει στο έντερο πριν από τους υδατάνθρακες, και τα ευρήματα είναι ενδιαφέροντα. Υπάρχει όμως μια σημαντική λεπτομέρεια: πρόκειται για πείραμα σε ποντίκια.
Τι έδειξε το πείραμα
Η εργασία δημοσιεύθηκε στις 8 Οκτωβρίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Diabetes. Μετά από νηστεία μιας νύχτας, οι ερευνητές χώρισαν τα ποντίκια σε τρεις ομάδες. Η πρώτη πήρε νερό και μετά γλυκόζη. Η δεύτερη πήρε ελαιόλαδο και 15 λεπτά αργότερα γλυκόζη. Η τρίτη πήρε πρώτα γλυκόζη και 15 λεπτά μετά ελαιόλαδο. Στη συνέχεια μέτρησαν το σάκχαρο αίματος, την ινσουλίνη και τις ορμόνες γλυκαγόνη, GIP και GLP-1.
Όταν το ελαιόλαδο δόθηκε πριν από τη γλυκόζη, η αρχική άνοδος του σακχάρου ήταν μικρότερη και το στομάχι αδειάζε πιο αργά. Το ελαιόλαδο μετά τη γλυκόζη δεν είχε το ίδιο αποτέλεσμα, άρα ο χρόνος λήψης έπαιζε καθοριστικό ρόλο. Ο μηχανισμός είναι απλός: η ζάχαρη απορροφάται κυρίως όταν φτάσει στο έντερο. Αν το στομάχι τη στέλνει πιο αργά, η απορρόφηση κατανέμεται σε μεγαλύτερο διάστημα και η κορυφή του σακχάρου γίνεται χαμηλότερη.
Το εύρημα που ενδιαφέρει περισσότερο τους διαβητολόγους είναι ότι τα οφέλη διατηρήθηκαν και σε ποντίκια με διαβήτη τύπου 2 και σοβαρή έλλειψη ινσουλίνης. Οι ερευνητές δοκίμασαν επίσης άλλα λίπη και διαπίστωσαν ότι το αποτέλεσμα δεν οφείλεται αποκλειστικά στο ελαιόλαδο.
Η έκπληξη της γλυκαγόνης
Το πιο απρόσμενο εύρημα αφορά τη γλυκαγόνη, μια ορμόνη γνωστή κυρίως επειδή ανεβάζει το σάκχαρο. Όταν οι ερευνητές μπλόκαραν μόνο τη γλυκαγόνη ή μόνο τη GLP-1, η μείωση του σακχάρου παρέμενε. Όταν μπλόκαραν και τις δύο, η επίδραση εξαφανίστηκε. Αυτό δείχνει ότι οι δύο ορμόνες λειτουργούν ως «δίχτυ ασφαλείας» η μία για την άλλη, και ότι εδώ η γλυκαγόνη συμβάλλει στη μείωση του σακχάρου και όχι στην αύξησή του. Πειράματα στο πνευμονογαστρικό νεύρο έδειξαν επίσης ότι η νευρική οδός που συνδέει το έντερο με τον εγκέφαλο συμμετέχει σε αυτή την απόκριση.
Ο επικεφαλής της έρευνας, καθηγητής Ντάισουκε Γιάμπε του Πανεπιστημίου του Κιότο, εξήγησε ότι η ομάδα του ενδιαφέρεται για διατροφικές πρακτικές που μπορεί κανείς να διατηρήσει στην καθημερινότητα. Όπως είπε, η σειρά των τροφών είναι ελκυστική επειδή αλλάζει μόνο τον τρόπο που τρώμε ένα γεύμα, χωρίς να χρειάζεται να κόψουμε ολόκληρες κατηγορίες τροφίμων. Κατά τον ίδιο, η σειρά με την οποία τα θρεπτικά συστατικά φτάνουν στο έντερο ενεργοποιεί μια συντονισμένη απόκριση ορμονών και νεύρων, που επηρεάζει πόσο γρήγορα το στομάχι στέλνει τη γλυκόζη στο έντερο.
Γιατί έχει σημασία και πού είναι τα όρια
Η άνοδος του σακχάρου μετά το φαγητό είναι σημαντικός θεραπευτικός στόχος στον διαβήτη. Κλινικές μελέτες είχαν ήδη δείξει ότι λαχανικά, πρωτεΐνη ή λίπος πριν από τους υδατάνθρακες μετριάζουν αυτή την άνοδο. Αυτό που έλειπε ήταν η εξήγηση του γιατί. Η ιαπωνική μελέτη δίνει μια φυσιολογική εξήγηση και, σύμφωνα με τους συγγραφείς, ενισχύει το σκεπτικό για να δοκιμαστούν τέτοιες στρατηγικές σε ανθρώπους με και χωρίς διαβήτη.
Εδώ χρειάζεται προσοχή. Ορισμένα ξένα μέσα έσπευσαν να «συστήσουν» σε διαβητικούς να πίνουν ελαιόλαδο πριν από το φαγητό. Η μελέτη όμως δεν αποδεικνύει ότι κάτι τέτοιο βελτιώνει τον έλεγχο του διαβήτη στους ανθρώπους. Τα αποτελέσματα αφορούν ποντίκια, συγκεκριμένη πειραματική συνθήκη με σκέτη γλυκόζη και μόνο την πρώτη φάση της ανόδου του σακχάρου. Ένα πραγματικό γεύμα δεν μοιάζει με αυτή τη συνθήκη. Όποιος έχει διαβήτη ή παίρνει φάρμακα για το σάκχαρο καλό είναι να συζητήσει οποιαδήποτε αλλαγή στη διατροφή του με τον γιατρό ή τον διαιτολόγο του. Το ελαιόλαδο άλλωστε είναι πλούσιο σε θερμίδες.
Μέχρι να έρθουν οι μελέτες σε ανθρώπους, το μήνυμα της έρευνας είναι πιο γενικό: δεν μετράει μόνο τι τρώμε, αλλά πιθανότατα και με ποια σειρά.