Αν ξυπνάτε κάθε βράδυ γύρω στις τρεις και μένετε λίγη ώρα με τα μάτια ανοιχτά πριν ξανακοιμηθείτε, ίσως παρηγορηθείτε μαθαίνοντας ότι για μεγάλο μέρος της ιστορίας αυτό θεωρούνταν φυσιολογικό. Οι άνθρωποι της προβιομηχανικής Ευρώπης μιλούσαν συχνά για τον «πρώτο» και τον «δεύτερο» ύπνο, σαν να ήταν κάτι αυτονόητο.
Τι ανακάλυψε ένας ιστορικός
Ο Αμερικανός ιστορικός Ρότζερ Έκιρχ, καθηγητής στο Virginia Tech, πέρασε χρόνια ψάχνοντας ημερολόγια, δικαστικά αρχεία, ιατρικά συγγράμματα και λογοτεχνία για να καταλάβει πώς περνούσαν οι άνθρωποι τη νύχτα πριν από τον τεχνητό φωτισμό. Τα ευρήματά του δημοσιεύτηκαν το 2005 στο βιβλίο «At Day’s Close». Αρχικά εντόπισε εκατοντάδες αναφορές σε διπλό ύπνο, και με τα χρόνια ο αριθμός ξεπέρασε τις δύο χιλιάδες, σε δεκάδες γλώσσες, με τις παλαιότερες να φτάνουν ως την αρχαία Ελλάδα.
Αυτό που του έκανε εντύπωση δεν ήταν μόνο το πλήθος των αναφορών, αλλά ο τρόπος. Κανείς δεν εξηγούσε τι ήταν ο «πρώτος ύπνος». Οι συγγραφείς τον ανέφεραν όπως σήμερα θα λέγαμε «μετά το μεσημεριανό», σαν κάτι που όλοι γνώριζαν.
Πώς ήταν μια νύχτα σε δύο μέρη
Σύμφωνα με την εικόνα που ανασυνθέτει ο Έκιρχ, οι άνθρωποι πήγαιναν για ύπνο λίγο μετά το σκοτάδι και κοιμόντουσαν τρεις με τέσσερις ώρες. Γύρω στα μεσάνυχτα ξυπνούσαν και έμεναν ξύπνιοι για κάποιο διάστημα. Προσεύχονταν, σκέφτονταν τα όνειρά τους, έκαναν μικροδουλειές στο σπίτι, μιλούσαν με όποιον κοιμόταν δίπλα τους, κάποιοι επισκέπτονταν και γείτονες. Μετά ακολουθούσε ο δεύτερος ύπνος, ως το πρωί.
Από τις αρχές του 19ου αιώνα, το μοτίβο άρχισε να ξεθωριάζει στις πόλεις. Ο φωτισμός με γκάζι και αργότερα με ηλεκτρισμό μετέθεσε την ώρα του ύπνου αργότερα, οι εργάσιμες ώρες έγιναν αυστηρότερες, και η νύχτα συμπιέστηκε σε ένα ενιαίο τμήμα. Ως το τέλος εκείνου του αιώνα, οι αναφορές στον δεύτερο ύπνο είχαν σχεδόν εξαφανιστεί.
Τι έδειξε ένα πείραμα
Ανεξάρτητα από τον Έκιρχ, ο ψυχίατρος Τόμας Βερ, στο Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας των ΗΠΑ, δημοσίευσε το 1992 ένα πείραμα. Οκτώ υγιείς άνδρες πέρασαν εβδομάδες με μόλις δέκα ώρες φωτός την ημέρα και δεκατέσσερις ώρες σκοταδιού, σαν σε έναν χειμώνα χωρίς ηλεκτρικό. Με τον καιρό, ο ύπνος τους χωρίστηκε σε δύο τμήματα, με περίπου μία έως δύο ώρες ήρεμης εγρήγορσης ανάμεσα. Η συνολική διάρκεια ύπνου έμεινε γύρω στις οκτώ ώρες.
Το πείραμα ήταν μικρό και έγινε σε τεχνητές συνθήκες, οπότε δεν αποδεικνύει ότι ο διπλός ύπνος είναι ο μοναδικός «φυσικός» τρόπος ύπνου. Δείχνει όμως ότι, όταν η νύχτα είναι μεγάλη και σκοτεινή, ο ανθρώπινος οργανισμός μπορεί να τον υιοθετήσει.
Τι σημαίνει για όσους ξυπνούν τη νύχτα
Ορισμένοι ερευνητές του ύπνου θεωρούν ότι η ιστορική αυτή γνώση μπορεί να βοηθήσει όσους αγχώνονται επειδή ξυπνούν στη μέση της νύχτας. Το άγχος για το ξύπνημα συχνά κρατά τον άνθρωπο ξύπνιο περισσότερο από το ίδιο το ξύπνημα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε διαταραχή του ύπνου είναι ακίνδυνη. Όταν το νυχτερινό ξύπνημα συνοδεύεται από κούραση την ημέρα, έντονo ροχαλητό , διακοπές της αναπνοής ή επιμένει για εβδομάδες, χρειάζεται συζήτηση με γιατρό.