Ο καφές συνδέεται εδώ και δεκαετίες με μακροζωία και μειωμένο κίνδυνο χρόνιων παθήσεων, όμως ο ακριβής βιολογικός μηχανισμός πίσω από αυτά τα οφέλη παρέμενε ασαφής. Νέα έρευνα από το Κτηνιατρικό και Βιοϊατρικών Επιστημών Κολέγιο του Πανεπιστημίου Texas A&M φαίνεται να προσφέρει μια πειστική εξήγηση: ενώσεις που περιέχονται στον καφέ φαίνεται να ενεργοποιούν έναν υποδοχέα του οργανισμού που ονομάζεται NR4A1, ο οποίος παίζει κομβικό ρόλο στην αντίδραση των κυττάρων στο στρες, τη φλεγμονή και τη βλάβη των ιστών.
Τι βρήκαν οι ερευνητές
Η μελέτη, με επικεφαλής τον καθηγητή Stephen Safe, δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nutrients και αποτελεί, σύμφωνα με την ομάδα, μία από τις πρώτες που συνδέουν άμεσα τον καφέ με τη δράση αυτού του συγκεκριμένου υποδοχέα. Οι ερευνητές δοκίμασαν εκχυλίσματα βρασμένου καφέ, καθώς και μεμονωμένες ενώσεις του, χρησιμοποιώντας δύο εργαστηριακές μεθόδους ακριβείας για να διαπιστώσουν πώς αλληλεπιδρούν με τον υποδοχέα NR4A1.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι πολυφαινολικές ενώσεις του καφέ -όπως το καφεϊκό οξύ, το χλωρογενικό οξύ και το φερουλικό οξύ- συνδέονται με τον υποδοχέα, με το καφεϊκό οξύ να παρουσιάζει την ισχυρότερη πρόσδεση ανάμεσα στις κύριες πολυφαινόλες που εξετάστηκαν. Ισχυρή δράση εμφάνισαν επίσης δύο φυσικά ελαιώδη συστατικά του καφέ, το κάφεστρολ και το καχβεόλ, με το πρώτο να ξεχωρίζει για την ιδιαίτερα ισχυρή του πρόσδεση στον υποδοχέα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί το εύρημα ότι αυτές οι φυτικές ενώσεις φάνηκαν σημαντικά πιο δραστικές στην ενεργοποίηση του υποδοχέα από την ίδια την καφεΐνη, ανατρέποντας εν μέρει την αντίληψη ότι τα οφέλη του καφέ οφείλονται κυρίως σε αυτή.
Γιατί έχει σημασία ο υποδοχέας NR4A1
Ο υποδοχέας NR4A1 συνδέεται με διαδικασίες που βρίσκονται στο επίκεντρο της γήρανσης και των σχετιζόμενων με αυτή παθήσεων, όπως η φλεγμονή, ο μεταβολισμός και η επιδιόρθωση ιστών, ενώ έχει επίσης προσελκύσει το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας για τον ρόλο του στον καρκίνο, τις νευροεκφυλιστικές παθήσεις και τις μεταβολικές διαταραχές. Στα πειράματα της ομάδας, όταν αφαιρέθηκε ο υποδοχέας από τα κυτταρικά μοντέλα, η βλάβη από το στρες ήταν μεγαλύτερη -εύρημα που ενισχύει την υπόθεση ότι ο υποδοχέας λειτουργεί ως μηχανισμός προστασίας του οργανισμού.
Τι δεν αποδεικνύει ακόμα η μελέτη
Παρά τα ενθαρρυντικά ευρήματα, πρόκειται για εργαστηριακή έρευνα σε κυτταρικά μοντέλα και όχι για κλινική δοκιμή σε ανθρώπους, γεγονός που σημαίνει ότι δεν μπορεί ακόμη να επιβεβαιωθεί με βεβαιότητα ότι η κατανάλωση καφέ ενεργοποιεί τον ίδιο μηχανισμό στο ανθρώπινο σώμα στον ίδιο βαθμό. Οι προηγούμενες συσχετίσεις καφέ και μακροζωίας βασίζονταν κυρίως σε παρατηρησιακές μελέτες πληθυσμού, χωρίς σαφή βιολογική εξήγηση – κάτι που η νέα έρευνα επιχειρεί να καλύψει, χωρίς ωστόσο να αποτελεί την τελική απόδειξη του μηχανισμού.
Οι ερευνητές σημειώνουν ότι ο καφές πιθανότατα δρα μέσα από πολλαπλούς βιολογικούς μηχανισμούς ταυτόχρονα, και ότι η ενεργοποίηση του NR4A1 φαίνεται να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους από αυτούς που έχουν εντοπιστεί μέχρι σήμερα.