Αθήνα, 30 Μαΐου 2026 – Μια νέα επιστημονική μελέτη που βασίζεται σε αρχαίο DNA αλλάζει σημαντικά την εικόνα που είχαμε για την προϊστορική Ευρώπη, δείχνοντας ότι οι γυναίκες συνέβαλαν καθοριστικά στη διάδοση της γεωργίας, ενώ αποκαλύπτει και μεγάλες πληθυσμιακές αλλαγές που συνέβησαν πριν από χιλιάδες χρόνια.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε σήμερα στο The Conversation και πραγματοποιήθηκε από διεθνή ομάδα επιστημόνων (Πανεπιστήμιο του Huddersfield, Harvard University και άλλα ιδρύματα), αναλύει γενετικό υλικό από ανθρώπινα οστά που βρέθηκαν σε Βέλγιο και Ολλανδία.
Οι τρεις μεγάλες μεταναστεύσεις και η πραγματικότητα
Για χρόνια, οι επιστήμονες πίστευαν ότι η Ευρώπη διαμορφώθηκε από τρεις μεγάλες μεταναστεύσεις:
- Κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες πριν από 40.000 χρόνια.
- Αγρότες από την Ανατολία (Νεολιθική εποχή) πριν από 9.000 χρόνια.
- Ποιμενικοί λαοί από τις στέπες της Ρωσίας (Corded Ware / Bell Beaker) πριν από 5.000 χρόνια.
Ωστόσο, η νέα μελέτη δείχνει ότι η πραγματικότητα ήταν πολύ πιο σύνθετη, με συνεχείς αλληλεπιδράσεις και πολιτισμικές ανταλλαγές μεταξύ των πληθυσμών.
Ο ρόλος των γυναικών
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι σε περιοχές με υδάτινα οικοσυστήματα (όπως κατά μήκος του ποταμού Meuse στο Βέλγιο), οι πληθυσμοί της ύστερης Νεολιθικής εποχής είχαν τουλάχιστον 50% γενετική καταγωγή από τοπικούς κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες.
Το πιο εντυπωσιακό εύρημα προέκυψε από τη σύγκριση του Y-χρωμοσώματος (πατρική γραμμή) και του μιτοχονδριακού DNA (μητρική γραμμή):
- Το Y-χρωμόσωμα ήταν σχεδόν αποκλειστικά από κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες.
- Το μιτοχονδριακό DNA όμως προερχόταν κατά 75% από νεολιθικές αγρότισσες.
Αυτό σημαίνει ότι γυναίκες αγρότισσες παντρεύονταν με άνδρες κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες, μεταφέροντας τεχνογνωσία της γεωργίας στις τοπικές κοινότητες. Οι γυναίκες φαίνεται ότι αποτέλεσαν τη «γέφυρα» για την ομαλή μετάβαση από το κυνήγι στη γεωργία σε βορειοδυτικές περιοχές της Ευρώπης.
Η μεγάλη αλλαγή με τους Bell Beaker
Περίπου 4.600 χρόνια πριν, μια νέα ομάδα από τις στέπες (Bell Beaker culture) εισήλθε στην περιοχή του Ρήνου-Μεύση. Μέσα σε λίγους αιώνες, το γενετικό τοπίο άλλαξε δραματικά: το 80% της γενετικής σύνθεσης των κατοίκων προερχόταν πλέον από τους νεοφερμένους από τις στέπες.
Η ίδια ομάδα επεκτάθηκε και στη Βρετανία, όπου φαίνεται να προκάλεσε αντικατάσταση περίπου 90% του προϋπάρχοντος νεολιθικού πληθυσμού.
Συμπέρασμα
Η μελέτη δείχνει ότι η προϊστορική Ευρώπη ήταν πολύ πιο δυναμική από ό,τι πιστεύαμε, με γάμους, μεταναστεύσεις και πολιτισμικές ανταλλαγές να διαμορφώνουν συνεχώς τους πληθυσμούς. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το συμπέρασμα ότι οι γυναίκες δεν ήταν παθητικές παρατηρητές, αλλά ενεργοί παράγοντες στην εξάπλωση της γεωργίας και της πολιτισμικής αλλαγής.
Πηγή: The Conversation (30 Μαΐου 2026), ερευνητική ομάδα Martin B. Richards, Maria Pala και συνεργάτες από Harvard University.