Η Αλβανία βιώνει μία από τις σοβαρότερες αμφισβητήσεις της εξουσίας του Έντι Ράμα τα τελευταία χρόνια. Μετά από ένα ακόμη βίαιο Σάββατο στα Τίρανα, οι φοιτητές καλούν σε νέες κινητοποιήσεις, ενώ η κυβέρνηση ανακοινώνει αποζημιώσεις για τις επιχειρήσεις που υπέστησαν ζημιές και αυστηρές κυρώσεις για τους υπεύθυνους των καταστροφών.
Το Σάββατο, έξω από το κτίριο της κυβέρνησης στα Τίρανα, είχαν τοποθετηθεί κόκκινα μαξιλάρια, σε μια συμβολική πρόσκληση του Έντι Ράμα προς τους διαδηλωτές για διάλογο. Λίγες ώρες αργότερα, οι διαδηλωτές τούς έβαλαν φωτιά. Η εικόνα αποτυπώνει το αδιέξοδο στο οποίο έχει οδηγηθεί η γειτονική χώρα, έπειτα από εβδομάδες κινητοποιήσεων που διευρύνθηκαν από τις αρχικές διαμαρτυρίες για το περιβάλλον και την εκπαίδευση σε μια ευρύτερη αμφισβήτηση της κυβέρνησης.
Το βίαιο Σάββατο της 24ης Οκτωβρίου
Χιλιάδες άνθρωποι ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα του φοιτητικού κινήματος για πανεθνική κινητοποίηση στην πρωτεύουσα. Τη στήριξή τους είχαν δηλώσει καθηγητές πανεπιστημίων, καλλιτέχνες και κόμματα της αντιπολίτευσης, ενώ οι αρχές ανέπτυξαν περίπου 2.500 αστυνομικούς και πραγματοποίησαν ελέγχους σε οχήματα που κατευθύνονταν προς την πόλη.
Η συγκέντρωση ξεκίνησε έξω από το υπουργείο Παιδείας, το οποίο έχει γίνει ένα από τα σημεία αναφοράς των κινητοποιήσεων, και επεκτάθηκε σε άλλες περιοχές του κέντρου. Ορισμένοι διαδηλωτές πέταξαν πέτρες, βόμβες μολότοφ και βεγγαλικά, ενώ έσπρωξαν φλεγόμενους κάδους προς κυβερνητικά κτίρια. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, πυρκαγιές εκδηλώθηκαν σε δημόσια κτίρια, μεταξύ των οποίων το υπουργείο Περιβάλλοντος και η είσοδος του υπουργείου Γεωργίας.
Η αστυνομία απάντησε με δακρυγόνα, αντλίες νερού, σπρέι πιπεριού και πλαστικές σφαίρες.
Οι συγκρούσεις οδήγησαν σε τραυματισμούς διαδηλωτών και αστυνομικών, ενώ πραγματοποιήθηκαν συλλήψεις. Για τον ακριβή αριθμό των τραυματιών ειδικά κατά τη διάρκεια της 24ης Οκτωβρίου δεν υπάρχει ενιαία, πλήρως διασταυρωμένη αποτίμηση που να επιτρέπει να αποδοθεί με βεβαιότητα το σύνολο των αναφερόμενων τραυματισμών στη συγκεκριμένη ημέρα.
Ένα χαρακτηριστικό στοιχείο της κινητοποίησης ήταν ότι η οργή δεν στράφηκε αποκλειστικά κατά της κυβέρνησης. Ορισμένοι διαδηλωτές εξέφρασαν την αντίθεσή τους και προς τον ηγέτη της κεντροδεξιάς αντιπολίτευσης, Σαλί Μπερίσα, αναδεικνύοντας τη δυσπιστία απέναντι σε ευρύτερα τμήματα του πολιτικού συστήματος.
Κυριακή: νέο ραντεβού και η απάντηση της κυβέρνησης
Οι φοιτητές κάλεσαν σε νέα συγκέντρωση την Κυριακή 25 Οκτωβρίου, στις 14:00 τοπική ώρα (15:00 ώρα Ελλάδας), και πάλι μπροστά στο υπουργείο Παιδείας. Οι διοργανωτές δήλωσαν αποφασισμένοι να συνεχίσουν τις κινητοποιήσεις τους, ζητώντας πολιτικές αλλαγές και αναλαμβάνοντας δράση ενάντια στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι νέοι στη χώρα.
Από την πλευρά του, ο Ράμα παρουσίασε ένα πακέτο μέτρων για την αποκατάσταση των ζημιών που υπέστησαν επιχειρήσεις κατά τη διάρκεια των επεισοδίων, όπως μετέδωσαν αλβανικά μέσα ενημέρωσης.
Σύμφωνα με τις κυβερνητικές εξαγγελίες, το κράτος θα καλύψει έως και το 100% των ζημιών στις μικρότερες επιχειρήσεις και έως το 70% στις μεγαλύτερες, μέσω ειδικής διαδικασίας ώστε οι ιδιοκτήτες να μην αναγκαστούν να περιμένουν επί χρόνια δικαστικές αποφάσεις για αποζημιώσεις.
Η κυβέρνηση έχει επίσης προαναγγείλει ότι οι υπεύθυνοι για τις καταστροφές θα αντιμετωπίσουν οικονομικές συνέπειες, ενώ προβλέπονται κυρώσεις και πρόστιμα έως 500.000 λεκ για συμμετοχή σε βίαιες συγκεντρώσεις, υπό τις προϋποθέσεις που θα ορίζει το σχετικό πλαίσιο. Για την ευθύνη ανηλίκων προβλέπονται ειδικές ρυθμίσεις.
Τα μέτρα αποτελούν κυβερνητικές εξαγγελίες και δεν σημαίνουν ότι έχουν ήδη εφαρμοστεί στο σύνολό τους. Παράλληλα, μέρος του αλβανικού Τύπου έχει εκφράσει ανησυχίες ότι οι αυστηρές κυρώσεις ενδέχεται να επηρεάσουν και το δικαίωμα ειρηνικής διαμαρτυρίας.
Ήδη από το Σάββατο, ο πρωθυπουργός είχε δηλώσει ότι η κυβέρνηση ετοίμαζε απάντηση στα αιτήματα των φοιτητών, η οποία θα παρουσιαζόταν μέσα σε ώρες ή ημέρες. Παράλληλα, τους κάλεσε σε διάλογο, προειδοποιώντας ότι όσοι ασκούν βία θα αντιμετωπίσουν ποινικές και οικονομικές συνέπειες.
Από την «Επανάσταση των Φλαμίνγκο» στα αμφιθέατρα
Η κρίση έχει βαθύτερες ρίζες. Από τον Μάιο του 2026, η Αλβανία γνωρίζει αντικυβερνητικές διαμαρτυρίες με αφορμή σχέδιο πολυτελούς τουριστικού θέρετρου σε προστατευόμενη περιοχή της νότιας ακτής, το οποίο συνδέεται με τον Τζάρεντ Κάσνερ, γαμπρό του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.
Οι κινητοποιήσεις έγιναν γνωστές ως «Επανάσταση των Φλαμίνγκο», από τα πουλιά που συνδέονται με την περιοχή και αποτέλεσαν σύμβολο της περιβαλλοντικής διαμαρτυρίας.
Η κλιμάκωση ήρθε τον Οκτώβριο, όταν μαθητές και φοιτητές βγήκαν μαζικά στους δρόμους, διαμαρτυρόμενοι για τα υψηλά δίδακτρα, τις υποβαθμισμένες υποδομές, την έλλειψη επαγγελματικών ευκαιριών και τη διαφθορά. Οι κινητοποιήσεις επεκτάθηκαν και σε άλλες πόλεις, όπως το Ελμπασάν και η Σκόδρα.
Σύμφωνα με στοιχεία που είχαν δημοσιοποιηθεί έως τις 18 Οκτωβρίου, 272 άνθρωποι είχαν τραυματιστεί από την έναρξη των συγκρούσεων, ανάμεσά τους 169 αστυνομικοί. Παράλληλα, είχαν αναφερθεί εκατοντάδες υποθέσεις που αφορούσαν διώξεις ή κατηγορίες σε σχέση με τα επεισόδια. Οι αριθμοί αυτοί αφορούν την προηγούμενη περίοδο των κινητοποιήσεων και όχι αποκλειστικά τα γεγονότα του Σαββάτου 24 Οκτωβρίου.
Ανάμεσα στις εικόνες βίας, οι διαδηλωτές προβάλλουν και ένα διαφορετικό μήνυμα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα του διεθνούς Τύπου, πολλοί νέοι θέλουν να δείξουν ότι δεν επιθυμούν να εγκαταλείψουν την Αλβανία αναζητώντας καλύτερες ευκαιρίες στο εξωτερικό. Έτσι, η κινητοποίηση αποκτά και χαρακτήρα γενιάς, με αιτήματα που ξεπερνούν την άμεση πολιτική αντιπαράθεση.
Ο Ράμα και οι «ξένες δυνάμεις»
Ο Έντι Ράμα βρίσκεται στην πρωθυπουργία από το 2013 και εξασφάλισε τέταρτη θητεία στις εκλογές του 2025, με το Σοσιαλιστικό Κόμμα να διατηρεί την κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Ο ίδιος έχει αποκλείσει την παραίτησή του και έχει αποδώσει μέρος της αναταραχής σε εξωτερικές παρεμβάσεις, κάνοντας αναφορές σε ξένες δυνάμεις και σε εκστρατείες παραπληροφόρησης στο διαδίκτυο. Οι ισχυρισμοί αυτοί αποτελούν τη θέση της κυβέρνησης και δεν συνιστούν από μόνοι τους αποδεδειγμένη απόδοση ευθύνης για τα επεισόδια.
Ο Ράμα έχει επίσης προειδοποιήσει ότι η πολιτική αστάθεια μπορεί να επηρεάσει την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας. Η Αλβανία επιδιώκει να προχωρήσει στην ενταξιακή διαδικασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση, με στόχο που έχει θέσει η κυβέρνησή της το 2030.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταδικάσει τη βία που σημειώθηκε στις διαδηλώσεις και έχει υπογραμμίσει την ανάγκη η αντίδραση των αρχών να είναι νόμιμη και αναλογική. Η σχετική τοποθέτηση είχε γίνει στις 18 Οκτωβρίου και δεν πρέπει να εκληφθεί ως ειδική ανακοίνωση για τα επεισόδια της 24ης Οκτωβρίου. Παράλληλα, η πρεσβεία των ΗΠΑ έχει καλέσει τις πλευρές σε αυτοσυγκράτηση.
Μια αλυσίδα οργής στην Ευρώπη
Η Αλβανία δεν είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που αντιμετωπίζει κοινωνικές κινητοποιήσεις. Την ίδια περίοδο έχουν καταγραφεί διαδηλώσεις και επεισόδια στη Γαλλία, στην Ιταλία και στο Βέλγιο, σε ένα ευρύτερο περιβάλλον δυσαρέσκειας για το κόστος ζωής, τις δημόσιες υπηρεσίες και την πολιτική εκπροσώπηση.
Ωστόσο, οι κινητοποιήσεις στις διαφορετικές χώρες δεν αποτελούν κατ’ ανάγκη ενιαίο κίνημα ούτε έχει αποδειχθεί ότι συνδέονται άμεσα μεταξύ τους. Η αλβανική περίπτωση διατηρεί τα δικά της χαρακτηριστικά: ένα κίνημα νέων που αντιδρά σε ζητήματα εκπαίδευσης, διαφθοράς, περιβάλλοντος και επαγγελματικών προοπτικών, απέναντι σε έναν πρωθυπουργό που βρίσκεται στην εξουσία εδώ και περισσότερα από 13 χρόνια.
Το αν τα κυβερνητικά μέτρα θα συμβάλουν στην αποκλιμάκωση ή θα ενισχύσουν την αντιπαράθεση παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Οι επόμενες ημέρες θα δείξουν αν ο διάλογος μπορεί να περιορίσει την ένταση ή αν οι διαδηλωτές θα συνεχίσουν να απαιτούν την αποχώρηση της κυβέρνησης.
Για την ώρα, και οι δύο πλευρές εμφανίζονται αποφασισμένες να επιμείνουν στις θέσεις τους, με τη νεολαία να διεκδικεί αλλαγές και την κυβέρνηση να απορρίπτει το ενδεχόμενο παραίτησης.
