Οι πρώτες εκλογές στο Ισραήλ μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023 δεν ανέδειξαν νικητή με κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Η τελική καταμέτρηση άφησε τόσο τον δεξιό συνασπισμό του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου όσο και το στρατόπεδο της αντιπολίτευσης, με κεντρικό πρόσωπο τον πρώην αρχηγό του ισραηλινού στρατού Γκάντι Αϊζενκότ, κάτω από τις 61 έδρες που απαιτούνται για τον σχηματισμό κυβέρνησης.
Οι διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό συνασπισμού αναμένεται να διαρκέσουν εβδομάδες, ενώ παράλληλα εντείνονται οι πολιτικές αντιπαραθέσεις για το αποτέλεσμα. Το επόμενο κρίσιμο βήμα ανήκει πλέον στον πρόεδρο του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτσογκ.
Τα νούμερα
Το Λικούντ του Νετανιάχου εξασφάλισε 27 έδρες στην 120μελή Κνεσέτ, ενώ το Γιασάρ του Αϊζενκότ κατέλαβε 21. Συνολικά, ο συνασπισμός του Νετανιάχου συγκέντρωσε 53 έδρες, το στρατόπεδο της αντιπολίτευσης 48, ενώ τα δύο αραβικά κόμματα, η Κοινή Λίστα και το Ραάμ, κατέλαβαν συνολικά 19 έδρες.
Στο στρατόπεδο της αντιπολίτευσης, η κοινή εκλογική λίστα B’Yachad, με επικεφαλής τον Ναφτάλι Μπένετ και τον Γιαΐρ Λαπίντ, εξασφάλισε 12 έδρες. Οι Δημοκράτες του Γιαΐρ Γκολάν πήραν 8 έδρες και το Γισραέλ Μπεϊτένου του Αβιγκντόρ Λίμπερμαν 7. Στα αραβικά κόμματα, η Κοινή Λίστα κατέλαβε 11 έδρες, ενώ το Ραάμ εξασφάλισε 8.
Για τον Νετανιάχου η υποχώρηση είναι σημαντική. Ο συνασπισμός του είχε εξασφαλίσει 64 έδρες στις εκλογές του 2022, ενώ στη διάρκεια της προηγούμενης κοινοβουλευτικής περιόδου είχε φτάσει τις 68. Από την άλλη πλευρά, τα αραβικά κόμματα κατέγραψαν συνολικά 19 έδρες, εξασφαλίζοντας ιστορικά υψηλή κοινοβουλευτική εκπροσώπηση.
Η συμμετοχή στις εκλογές ανήλθε στο 77,9%, με 5.716.665 ψηφοφόρους να προσέρχονται στις κάλπες.
Η κόντρα για το «κλεμμένο» αποτέλεσμα
Το κόμμα του Νετανιάχου έχει εντείνει τις καταγγελίες του για πιθανές παρατυπίες στην εκλογική διαδικασία, με στελέχη του να κάνουν λόγο για εκλογές που «κλάπηκαν» από τα αραβικά κόμματα. Οι ισχυρισμοί αυτοί διαδόθηκαν ιδιαίτερα μετά τα exit polls, τα οποία έδειχναν απώλειες για τον κυβερνητικό συνασπισμό.
Η αντιπαράθεση οξύνθηκε όταν ο πρόεδρος της Κεντρικής Εκλογικής Επιτροπής, δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου Νοάμ Σόλμπεργκ, δήλωσε ότι έχουν διατυπωθεί «σοβαρές υποψίες» για ξένη παρέμβαση. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η Επιτροπή ζήτησε από τη Σιν Μπετ να διερευνήσει τις σχετικές πληροφορίες.
Ωστόσο, οι υποψίες για ξένη παρέμβαση δεν αποτελούν απόδειξη εκλογικής νοθείας. Η Σιν Μπετ διευκρίνισε ότι η έρευνα έχει περιορισμένο αντικείμενο και ότι οι υποψίες δεν έχουν αποδειχθεί. Παράλληλα, η εκλογική επιτροπή απέρριψε ως αβάσιμες τις καταγγελίες περί εκτεταμένης νοθείας, ενώ η αστυνομία δήλωσε ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να τεκμηριώνουν τον ισχυρισμό του Λικούντ περί «κλεμμένων εκλογών».
Ο Αϊζενκότ κατηγόρησε τον Νετανιάχου ότι επιχειρεί να απονομιμοποιήσει το εκλογικό αποτέλεσμα, ενώ η αραβική Κοινή Λίστα υποστήριξε ότι ο ίδιος ο πρωθυπουργός είναι εκείνος που προσπαθεί να αμφισβητήσει τη λαϊκή ετυμηγορία.
Οι κινήσεις των αρχηγών
Ο Νετανιάχου δείχνει ότι δεν προτίθεται να απομακρυνθεί εύκολα από τους σημερινούς κυβερνητικούς εταίρους του. Σύμφωνα με δημοσίευμα των Times of Israel, φέρεται να είπε στους Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ και Μπεζαλέλ Σμότριτς ότι παραμένουν μαζί και θα συνεχίσουν να πορεύονται από κοινού.
Στην αντιπολίτευση, ο Αϊζενκότ συναντήθηκε την Πέμπτη με τον Μπένετ στο σπίτι του τελευταίου στη Ραανάνα. Σε κοινή δήλωσή τους, οι δύο πολιτικοί ανέφεραν ότι θα εργαστούν για τον σχηματισμό μιας καλής κυβέρνησης το συντομότερο δυνατό.
Ο Λίμπερμαν παραμένει ένα από τα μεγάλα ερωτηματικά των διαπραγματεύσεων. Έχει δηλώσει δημοσίως ότι δεν προτίθεται να συμμετάσχει σε κυβέρνηση υπό τον Νετανιάχου, ενώ απορρίπτει και τη στήριξη μιας κυβέρνησης από τα αραβικά κόμματα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα που επικαλούνται το ισραηλινό Κανάλι 12 , ο αρχηγός του Γισραέλ Μπεϊτένου δεν απαντά στις τηλεφωνικές κλήσεις του Αϊζενκότ και του Μπένετ από την Τετάρτη.
Τα ίδια δημοσιεύματα αναφέρουν ότι ο Λίμπερμαν δεν βλέπει θετικά ούτε μια κυβέρνηση μειοψηφίας που θα στηρίζεται στα αραβικά κόμματα. Έχει επίσης μεταδοθεί ότι εξετάζει το ενδεχόμενο κυβέρνησης εθνικής ενότητας με τη συμμετοχή του Αϊζενκότ και του Νετανιάχου. Η τελευταία πληροφορία, ωστόσο, πρέπει να αντιμετωπίζεται ως δημοσιογραφική αναφορά και όχι ως επιβεβαιωμένη πολιτική συμφωνία, καθώς έρχεται σε αντίθεση με τη δημόσια θέση του ότι δεν θα συνεργαστεί με τον σημερινό πρωθυπουργό.
Ο ρόλος του προέδρου Χέρτσογκ
Το επόμενο βήμα περνά πλέον από τον πρόεδρο Ισαάκ Χέρτσογκ. Ο ίδιος δήλωσε ότι πρέπει να γίνουν τα πάντα για να αποφευχθεί μια νέα εκλογική αναμέτρηση και κάλεσε τους αρχηγούς των κομμάτων να προσέλθουν στις διαβουλεύσεις με ανοιχτό μυαλό.
Σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπει ο ισραηλινός νόμος, ο πρόεδρος διαβουλεύεται με τις κοινοβουλευτικές ομάδες και αναθέτει σε έναν βουλευτή την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης. Η ανάθεση πρέπει να γίνει μέσα σε επτά ημέρες από την επίσημη δημοσίευση των αποτελεσμάτων. Τα επικυρωμένα αποτελέσματα αναμένεται να παραδοθούν στον Χέρτσογκ την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου.
Ο βουλευτής που θα λάβει πρώτος την εντολή θα έχει 28 ημέρες για να σχηματίσει κυβέρνηση, με δυνατότητα παράτασης έως 14 ημέρες. Εάν αποτύχει, ο πρόεδρος μπορεί να αναθέσει την εντολή σε άλλο βουλευτή. Αν αποτύχει και η δεύτερη προσπάθεια, ενεργοποιείται η επόμενη συνταγματική διαδικασία, κατά την οποία 61 βουλευτές μπορούν να ζητήσουν να ανατεθεί η εντολή σε συγκεκριμένο πρόσωπο.
Στο μεταξύ, η απερχόμενη κυβέρνηση Νετανιάχου παραμένει στην εξουσία και συνεχίζει να ασκεί τα καθήκοντά της μέχρι να σχηματιστεί νέα κυβέρνηση και να λάβει ψήφο εμπιστοσύνης από την Κνεσέτ. Η νέα Βουλή αναμένεται να ορκιστεί στις 10 Νοεμβρίου.
Τα πιθανά σενάρια
1. Κυβέρνηση Αϊζενκότ με στήριξη των αραβικών κομμάτων
Το στρατόπεδο της αντιπολίτευσης μαζί με τα αραβικά κόμματα φτάνει αριθμητικά τις 67 έδρες, αρκετές για να σχηματίσει κυβέρνηση χωρίς τον Νετανιάχου. Το βασικό εμπόδιο, ωστόσο, είναι πολιτικό, καθώς η συνεργασία με τα αραβικά κόμματα παραμένει εξαιρετικά δύσκολη για αρκετούς από τους αρχηγούς της αντιπολίτευσης.
Ο πρόεδρος των Δημοκρατών, Γιαΐρ Γκολάν, έχει εμφανιστεί πιο θετικός σε μια τέτοια προοπτική, ενώ άλλοι ηγέτες του αντιπολιτευόμενου στρατοπέδου έχουν απορρίψει τη συμμετοχή ή τη στήριξη κυβέρνησης από τα αραβικά κόμματα. Μια τέτοια συνεργασία θα μπορούσε να λάβει και τη μορφή εξωτερικής κοινοβουλευτικής στήριξης, χωρίς απαραίτητα τη συμμετοχή των αραβικών κομμάτων στην κυβέρνηση.
Τα αραβικά κόμματα αναμένεται να έχουν καθοριστικό ρόλο στις διαβουλεύσεις με τον πρόεδρο, ενώ έχει αναφερθεί ότι θα μπορούσαν να προτείνουν τον Αϊζενκότ για την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης.
2. Κυβέρνηση Νετανιάχου με αποστάτες
Μια άλλη εκδοχή είναι να επιχειρήσει ο Νετανιάχου να προσελκύσει κόμματα ή μεμονωμένους βουλευτές από την αντιπολίτευση. Με τις 53 έδρες που διαθέτει σήμερα ο συνασπισμός του, χρειάζεται τουλάχιστον οκτώ επιπλέον έδρες για να εξασφαλίσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Ωστόσο, οι βασικοί αρχηγοί της αντιπολίτευσης, Αϊζενκότ, Μπένετ, Λίμπερμαν και Γκολάν, έχουν διατυπώσει σοβαρές αντιρρήσεις ή έχουν αποκλείσει τη συνεργασία με τον σημερινό πρωθυπουργό. Η εξασφάλιση των απαιτούμενων εδρών από αποστάτες της αντιπολίτευσης εμφανίζεται, επομένως, ιδιαίτερα δύσκολη.
3. Κυβέρνηση εθνικής ενότητας
Εάν αποτύχουν οι προσπάθειες σχηματισμού κυβέρνησης από τα δύο στρατόπεδα, ο Χέρτσογκ ενδέχεται να πιέσει τον Νετανιάχου και τον Αϊζενκότ να εξετάσουν μια κυβέρνηση εθνικής ενότητας.
Το εμπόδιο είναι και εδώ σημαντικό. Ο Αϊζενκότ έχει δηλώσει ότι ο Νετανιάχου δεν μπορεί να αναλάβει θέση πρωθυπουργού, υπουργού ή υφυπουργού σε μια τέτοια κυβέρνηση. Από την άλλη πλευρά, δημοσιεύματα του ισραηλινού Κανάλι 12 έχουν αποδώσει στον Λίμπερμαν την υποστήριξη ενός σχήματος ενότητας Αϊζενκότ – Νετανιάχου, χωρίς να υπάρχει επιβεβαιωμένη συμφωνία μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών.
4. Η αντιπολίτευση ελέγχει τη Βουλή χωρίς να κυβερνά
Ακόμη και χωρίς να σχηματίσει κυβέρνηση, η αντιπολίτευση θα μπορούσε να επιχειρήσει να αξιοποιήσει τις κοινοβουλευτικές ισορροπίες για να αλλάξει τον πρόεδρο της Κνεσέτ και να διεκδικήσει άλλες κρίσιμες θέσεις.
Μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να περιορίσει την πολιτική ευχέρεια του Νετανιάχου και να επιτρέψει στην αντιπολίτευση να προωθήσει νομοθετικές πρωτοβουλίες. Για να επιτευχθεί, ωστόσο, θα απαιτούνταν συντονισμός και υποστήριξη από τα αραβικά κόμματα, καθώς οι 48 έδρες της αντιπολίτευσης δεν αρκούν από μόνες τους για κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, Αϊζενκότ, Μπένετ και Λίμπερμαν έχουν συζητήσει το ενδεχόμενο συντονισμένης προσπάθειας για την αντικατάσταση του προέδρου της Κνεσέτ, Αμίρ Οχάνα, με τη στήριξη των αραβικών κομμάτων. Ο Λίμπερμαν, πάντως, φέρεται να έχει εκφράσει αμφιβολίες για το κατά πόσο μπορεί να επιτευχθεί μια τέτοια αλλαγή υπό τις σημερινές συνθήκες.
5. Νέες εκλογές
Εάν αποτύχουν οι προσπάθειες σχηματισμού κυβέρνησης, η χώρα μπορεί να οδηγηθεί ξανά στις κάλπες. Σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπει ο νόμος, μετά την αποτυχία των αρχικών προσπαθειών, 61 βουλευτές μπορούν μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα 21 ημερών να ζητήσουν γραπτώς από τον πρόεδρο να αναθέσει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης σε συγκεκριμένο βουλευτή.
Εάν και αυτή η προσπάθεια δεν οδηγήσει σε σχηματισμό κυβέρνησης, ενεργοποιείται η διαδικασία διάλυσης της Κνεσέτ και προκήρυξης νέων εκλογών. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα παρατείνει την πολιτική αβεβαιότητα, με τον Νετανιάχου να παραμένει πρωθυπουργός μέχρι την ανάδειξη και ορκωμοσία νέας κυβέρνησης.
Ποιος έχει το πλεονέκτημα
Οι εκτιμήσεις για το ποιος βρίσκεται σε καλύτερη θέση διαφέρουν. Κατά το CNN, ο Νετανιάχου φαίνεται να διαθέτει ένα σημαντικό διαδικαστικό πλεονέκτημα, καθώς παραμένει πρωθυπουργός όσο διαρκούν οι διαπραγματεύσεις και η απερχόμενη κυβέρνηση συνεχίζει να ασκεί τα καθήκοντά της.
Εάν ο Αϊζενκότ λάβει πρώτος την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης και αποτύχει, η διαδικασία μπορεί να περάσει σε επόμενο υποψήφιο, χωρίς να αποκλείεται να δοθεί τελικά η ευκαιρία στον Νετανιάχου. Εάν αποτύχουν όλες οι προβλεπόμενες προσπάθειες, το πολιτικό αδιέξοδο μπορεί να οδηγήσει σε νέες εκλογές, με τον σημερινό πρωθυπουργό να παραμένει στη θέση του μέχρι τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης.
Ο αναλυτής της Jerusalem Post, Χερμπ Κέινον, εκτιμά ότι ο Νετανιάχου, έχοντας την υποστήριξη της πλειοψηφίας των εβραϊκών κομμάτων που τον στηρίζουν, ενδέχεται να επιδιώξει κάποια μορφή κυβέρνησης εθνικής ενότητας. Ένα τέτοιο σχήμα θα μπορούσε να περιλαμβάνει το κόμμα του Αϊζενκότ ή μέρος του, καθώς και δυνάμεις που συνδέονται με τον Μπένετ και τον Λίμπερμαν.
Οι επικριτές του Νετανιάχου, από την άλλη πλευρά, ερμηνεύουν το αποτέλεσμα ως σαφή πολιτική ήττα του κυβερνητικού συνασπισμού. Ο Γιαΐρ Γκολάν υποστηρίζει ότι ο συνασπισμός του πρωθυπουργού έχασε τις εκλογές, παρά το γεγονός ότι παραμένει προσωρινά στην εξουσία.
Το βέβαιο είναι ότι κανένα από τα δύο μεγάλα στρατόπεδα δεν διαθέτει αυτοδύναμη πλειοψηφία. Η στάση των αραβικών κομμάτων, οι επιλογές του Λίμπερμαν και οι διαβουλεύσεις υπό τον πρόεδρο Χέρτσογκ θα καθορίσουν εάν το Ισραήλ θα αποκτήσει νέα κυβέρνηση ή θα οδηγηθεί σε έναν ακόμη εκλογικό κύκλο.