Μια από τις πιο εντυπωσιακές και ανησυχητικές μελέτες στην ιστορία της ψυχολογίας έδειξε ότι η εξουσία μιας λευκής ιατρικής ρόμπας μπορεί να οδηγήσει ακόμα και έμπειρο νοσηλευτικό προσωπικό να παραβιάσει βασικούς κανόνες ασφαλείας.
Η Μελέτη του Hofling (1966)
Το 1966, ο ψυχίατρος Charles K. Hofling και η ομάδα του πραγματοποίησαν ένα πείραμα σε 22 νοσοκομεία στις ΗΠΑ. Σε πραγματικές συνθήκες εργασίας, 22 νοσοκόμες δέχτηκαν τηλεφωνικό κάλεσμα από έναν «γιατρό» (που στην πραγματικότητα ήταν συνεργάτης των ερευνητών) τον οποίο δεν είχαν συναντήσει ποτέ.
Ο «γιατρός» ζήτησε από κάθε νοσοκόμα να χορηγήσει σε έναν ασθενή μια δόση φαρμάκου (Astroten) διπλάσια από τη μέγιστη επιτρεπόμενη δόση που αναγραφόταν στη συσκευασία. Το φάρμακο ήταν πλαστό και ακίνδυνο, αλλά οι νοσοκόμες δεν το γνώριζαν.
Αποτέλεσμα:
• 21 στις 22 νοσοκόμες (95%) ήταν έτοιμες να χορηγήσουν το φάρμακο χωρίς να διαμαρτυρηθούν.
• Μόνο μία νοσοκόμα αρνήθηκε να εκτελέσει την εντολή.
Γιατί Συμβαίνει Αυτό;
Οι ερευνητές κατέληξαν ότι η λευκή ιατρική ρόμπα λειτουργεί ως ισχυρό σύμβολο εξουσίας. Οι νοσοκόμες είχαν εκπαιδευτεί να υπακούν στους γιατρούς, και η αντίληψη της ιεραρχίας υπερίσχυσε της κριτικής σκέψης και των πρωτοκόλλων ασφαλείας.
Η μελέτη αυτή έρχεται σε συνέχεια του διάσημου Πειράματος Υπακοής του Stanley Milgram (1961-1963) και δείχνει ότι το φαινόμενο της «τυφλής υπακοής στην εξουσία» δεν περιορίζεται σε εργαστηριακές συνθήκες, αλλά υπάρχει και σε πραγματικά, κρίσιμα περιβάλλοντα όπως τα νοσοκομεία.
Σημασία Σήμερα
Παρότι έχουν περάσει σχεδόν 60 χρόνια, η μελέτη παραμένει επίκαιρη. Σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι παρόμοια φαινόμενα εξακολουθούν να συμβαίνουν σε νοσοκομεία, όπου η ιεραρχία μπορεί να οδηγήσει σε ιατρικά λάθη. Γι’ αυτόν τον λόγο, πολλά σύγχρονα συστήματα υγείας έχουν εισαγάγει πρωτόκολλα που ενθαρρύνουν το προσωπικό να αμφισβητεί εντολές όταν υπάρχει κίνδυνος για τον ασθενή («speak up» culture).
Η μελέτη του Hofling παραμένει ένα κλασικό παράδειγμα του πόσο εύκολα μπορεί η εξουσία και τα εξωτερικά σύμβολα (στολή, τίτλος) να υπερνικήσουν την κρίση και την ηθική μας.
