Η κρίσιμη εκεχειρία ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν φαίνεται να δοκιμάζεται σοβαρά, με τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ JD Vance να απευθύνει ευθεία προειδοποίηση προς την Τεχεράνη, λίγες ώρες μετά από αμερικανικά αεροπορικά πλήγματα σε ιρανικούς στόχους κατά μήκος του στρατηγικής σημασίας Στενού του Ορμούζ.
Τι προκάλεσε την κρίση
Η αμερικανική πολεμική αεροπορία έπληξε την Παρασκευή σημεία αποθήκευσης πυραύλων και drones, καθώς και παράκτιους ραντάρ του Ιράν, ως απάντηση σε επίθεση ιρανικού drone εναντίον εμπορικού πλοίου που διέσχιζε το Στενό του Ορμούζ. Σύμφωνα με ανακοίνωση της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM), το Ιράν είχε πλήξει στις 25 Ιουνίου με drone μίας χρήσης το φορτηγό πλοίο M/V Ever Lovely, σημαίας Σιγκαπούρης, την ώρα που εξέρχονταν από το στενό κατά μήκος των ακτών του Ομάν. Η αμερικανική πλευρά κατηγόρησε το Ιράν για αδικαιολόγητη επιθετικότητα κατά εμπορικής ναυτιλίας, υπογραμμίζοντας ότι αυτό συνιστά σαφή παραβίαση της εκεχειρίας και υπονομεύει την ελευθερία ναυσιπλοΐας σε έναν από τους πιο κρίσιμους εμπορικούς διαύλους του πλανήτη.
Οι αμερικανικές επιθέσεις έρχονται μόλις μία εβδομάδα μετά την υπογραφή μνημονίου κατανόησης (MOU) ανάμεσα στον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και τον Ιρανό πρόεδρο Masoud Pezeshkian, με στόχο τη διαμόρφωση μόνιμης ειρηνευτικής συμφωνίας ανάμεσα στις δύο χώρες. Ο ίδιος ο αντιπρόεδρος Vance είχε ταξιδέψει πρόσφατα στην Ελβετία για συνομιλίες με Ιρανούς αξιωματούχους σχετικά με αυτή τη συμφωνία.
Η αντίδραση Vance
Σε ανάρτησή του στο X, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ υπεραμύνθηκε της στάσης της αμερικανικής κυβέρνησης, γράφοντας ότι το Ιράν είχε υπογράψει συμφωνία εκεχειρίας και ότι οι ΗΠΑ την τήρησαν πιστά. Πρόσθεσε ότι εάν το Ιράν έχει διαφωνίες σχετικά με την εφαρμογή του μνημονίου, μπορεί να επικοινωνήσει διπλωματικά, αλλά προειδοποίησε ξεκάθαρα ότι κάθε μορφή βίας θα απαντηθεί με βία.
Η απάντηση της Τεχεράνης
Η ιρανική πλευρά απέρριψε την αμερικανική εκδοχή των γεγονότων. Η Επαναστατική Φρουρά του Ιράν (IRGC) υποστήριξε σε ανακοίνωσή της ότι, μετά την παραβίαση της εκεχειρίας από το Ισραήλ στον νότιο Λίβανο, οι ΗΠΑ παραβίασαν τις δικές τους δεσμεύσεις και επιτέθηκαν στις ιρανικές ακτές με πρόσχημα τη διέλευση πλοίου από μη εγκεκριμένη διαδρομή στο Στενό του Ορμούζ. Σύμφωνα με την ίδια ανακοίνωση, το ναυτικό της Φρουράς απάντησε στην αμερικανική επίθεση πλήττοντας θέσεις αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή, με την Τεχεράνη να επικαλείται ρητά διάταξη του μνημονίου που, κατά τους ίδιους, τοποθετεί τον έλεγχο διέλευσης στο Στενό του Ορμούζ υπό την αρμοδιότητα του Ιράν. Παράλληλα, ανώτερος Ιρανός βουλευτής, επικεφαλής της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας του ιρανικού κοινοβουλίου, χαρακτήρισε την αμερικανική ενέργεια ξεκάθαρη παραβίαση της εκεχειρίας.
Η ένταση επεκτείνεται στην ευρύτερη περιοχή
Η κρίση δεν περιορίστηκε στις δύο πλευρές. Το Σάββατο το πρωί, το Μπαχρέιν κατήγγειλε ότι δέχθηκε επίθεση από αριθμό ιρανικών drones, καταδικάζοντας έντονα την ενέργεια ως κατάφωρη παραβίαση της κυριαρχίας του και απειλή κατά της ασφάλειας πολιτών και κατοίκων. Η ανακοίνωση του Υπουργείου Εξωτερικών του Μπαχρέιν σημειώνει ότι η επίθεση παραβιάζει κατάφωρα διεθνείς κανόνες και συμβάσεις που απαγορεύουν τέτοιες στοχοποιήσεις. Επιπλέον, βρετανικό κέντρο παρακολούθησης ναυτιλίας (UKMTO) ανέφερε ότι δέχθηκε αναφορά για δεξαμενόπλοιο που χτυπήθηκε από αγνώστου ταυτότητας βλήμα στο Στενό του Ορμούζ το Σάββατο, με ζημιές στη γέφυρα του πλοίου, χωρίς όμως αναφορές τραυματισμών στο πλήρωμα.
Τι σημαίνει για τη συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν
Η νέα αυτή κλιμάκωση θέτει σε δοκιμασία τη βιωσιμότητα της εκεχειρίας 60 ημερών που είχαν συνάψει οι δύο χώρες, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Marco Rubio είχε δηλώσει πρόσφατα ότι μια νέα τριμερής συμφωνία-πλαίσιο ανάμεσα σε ΗΠΑ, Ισραήλ και Λίβανο αποτελεί σημαντικό βήμα προς την περιφερειακή ειρήνη. Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ διαβεβαίωσε ότι συνεχίζει να παρέχει υποστήριξη ασφαλούς διέλευσης σε εμπορικά πλοία που διασχίζουν το στενό και ότι παραμένει σε εγρήγορση ώστε να διασφαλιστεί η τήρηση όλων των όρων της συμφωνίας με το Ιράν.
Η κατάσταση παραμένει ρευστή, με αναλυτές να παρακολουθούν στενά αν η ανταλλαγή πληγμάτων θα οδηγήσει σε πλήρη κατάρρευση της εκεχειρίας ή θα παραμείνει μια ακόμη επεισοδιακή —αλλά ελεγχόμενη— κρίση στο ήδη εξαιρετικά ευμετάβλητο τοπίο της Μέσης Ανατολής.