Το αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου είναι γνωστό για την ακουστική του: από τα ψηλότερα καθίσματα ο θεατής ακούει καθαρά την ομιλία του ηθοποιού στην ορχήστρα. Το φαινόμενο ενδιέφερε επί δεκαετίες ερευνητές και επισκέπτες, και συχνά αποδιδόταν στη μεγάλη κλίση των κερκίδων ή στη θέση του θεάτρου.
Τι βρήκε η έρευνα του 2007
Το 2007 οι Νίκο Ντεκλέρκ (Nico Declercq) και Σίντι Ντεκέισερ (Cindy Dekeyser), στο Georgia Tech, δημοσίευσαν στο Journal of the Acoustical Society of America μια μελέτη με τίτλο «Acoustic diffraction effects at the Hellenistic amphitheater of Epidaurus: Seat rows responsible for the marvelous acoustics». Το συμπέρασμά τους ήταν ότι το βασικό ρόλο παίζουν οι σειρές των καθισμάτων. Οι ανάγλυφες, ασβεστολιθικές κερκίδες λειτουργούν ως ακουστικό φίλτρο που αφήνει να περάσει ο ήχος από τη σκηνή, εις βάρος του θορύβου γύρω.
Σύμφωνα με τις δημοσιεύσεις της εποχής, το φίλτρο περιορίζει τις χαμηλές συχνότητες, δηλαδή το μουρμουρητό του κοινού, και έτσι το θέατρο ευνοεί τη φωνή των ηθοποιών. Το όριο των συχνοτήτων καθορίζεται κυρίως από την περιοδικότητα των σειρών των καθισμάτων και για την Επίδαυρο βρίσκεται γύρω στα 500 Hz. Η κλίση της κερκίδας δεν φαίνεται να επηρεάζει ιδιαίτερα τη συχνότητα όπου εμφανίζεται η ενίσχυση.
Τι σημαίνει αυτό για τον ακροατή
Όταν οι χαμηλές συχνότητες αφαιρούνται, ο εγκέφαλος μας βοηθά να «συμπληρώσουμε» το κενό. Το φαινόμενο ονομάζεται εικονικός τόνος (virtual pitch) και εξηγεί γιατί η φωνή δεν ακούγεται λεπτή ή άτονη, παρά το ότι το φάσμα της έχει αλλάξει. Η εικόνα είναι λοιπόν δύο φάσεων: το θέατρο φιλτράρει, και ο εγκέφαλος ολοκληρώνει.
Τι ξέρουμε και τι όχι
Η μελέτη προσφέρει μία πειστική εξήγηση για ένα ιστορικό «μυστήριο», αλλά οι δημοσιογραφικές περιλήψεις αντιφάσκουν ως προς το ποιες ακριβώς συχνότητες περνούν και ποιες αποκόπτονται. Γι’ αυτό δεν δίνουμε αναλυτική περιγραφή της κατεύθυνσης του φίλτρου, και παραπέμπουμε στο ίδιο το άρθρο για όποιον θέλει την τεχνική λεπτομέρεια. Επίσης, η ακουστική ενός θεάτρου εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, από τα υλικά ως το σχήμα και την κατάσταση διατήρησης, και δεν αποκλείεται να συμβάλλουν και άλλοι.
