Μια νέα μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Πάρμα στην Ιταλία και το Πανεπιστήμιο του Cranfield στη Βρετανία έφερε στο φως ένα εύρημα που ελάχιστοι καταναλωτές θα περίμεναν: κάθε ένα από τα 212 φυτικά προϊόντα που αναλύθηκαν στη Βρετανία περιείχε τουλάχιστον μία από δεκαεννέα διαφορετικές μυκοτοξίνες — φυσικές τοξικές ενώσεις που παράγονται από μύκητες.
Τι ακριβώς εξετάστηκε
Οι ερευνητές αγόρασαν τα δείγματά τους από διάφορα καταστήματα λιανικής στο Ηνωμένο Βασίλειο, καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα προϊόντων που καταναλώνονται καθημερινά: 92 φυτικά υποκατάστατα κρέατος και 120 φυτικά ροφήματα, μεταξύ άλλων προϊόντα με βάση τη βρώμη, τα αμύγδαλα και τη σόγια.
Η μελέτη, με τίτλο «Mycotoxin contamination in plant-based beverages and meat alternatives: A survey of the UK market», δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Food Control το 2026 και εξέτασε την παρουσία 19 μυκοτοξινών με εργαστηριακή μέθοδο LC-MS/MS.
Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: το 100% των 212 προϊόντων περιείχε τουλάχιστον μία μυκοτοξίνη, ενώ η συνύπαρξη περισσότερων μυκοτοξινών στο ίδιο προϊόν ήταν συχνή.
Γιατί εμφανίζονται σε φυτικά προϊόντα
Οι μυκοτοξίνες δεν είναι κάτι καινούργιο ή αποκλειστικό στα φυτικά υποκατάστατα — είναι ενώσεις που παράγονται φυσικά από μύκητες και εμφανίζονται σε πολλές φυτικές πρώτες ύλες, όπως δημητριακά, όσπρια και ξηροί καρποί. Οι πρώτες ύλες μπορούν να εκτεθούν σε μύκητες κατά τη διάρκεια της καλλιέργειας, της συγκομιδής ή της αποθήκευσης.
Καθώς πολλά από αυτά τα προϊόντα συνδυάζουν διάφορες φυτικές πρώτες ύλες για να δημιουργήσουν την επιθυμητή υφή και γεύση, διαφορετικές μυκοτοξίνες μπορούν να συνυπάρχουν στο ίδιο τελικό προϊόν.
Τα επίπεδα και τα όρια
Το πιο καθησυχαστικό εύρημα της μελέτης είναι ότι οι ποσοτικοποιημένες συγκεντρώσεις ήταν γενικά κάτω από τα ισχύοντα ευρωπαϊκά ανώτατα επίπεδα για τα τρόφιμα στα οποία αυτά τα όρια εφαρμόζονται. Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει ειδική νομοθεσία ή ειδικό πρόγραμμα παρακολούθησης για τις μυκοτοξίνες στα φυτικά υποκατάστατα κρέατος και στα φυτικά ροφήματα.
Ορισμένες αναδυόμενες μυκοτοξίνες, όπως η μπεαβερικίνη (beauvericin), δεν διαθέτουν ειδικά θεσμοθετημένα ανώτατα όρια στην ΕΕ. Στα υποκατάστατα κρέατος, η μπεαβερικίνη ανιχνεύθηκε στο 98,9% των δειγμάτων, ενώ οι ενατινίνες ENNA και ENNA1 στο 93,5%.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα προϊόντα είναι επικίνδυνα για τον καταναλωτή. Οι ίδιοι οι ερευνητές υπογραμμίζουν την ανάγκη για περισσότερη παρακολούθηση και καλύτερη αξιολόγηση της πιθανής έκθεσης, ιδιαίτερα επειδή πολλές διαφορετικές μυκοτοξίνες μπορούν να συνυπάρχουν στο ίδιο προϊόν.
Ποιοι είναι οι πιθανοί κίνδυνοι
Σε υψηλές και παρατεταμένες συγκεντρώσεις, ορισμένες μυκοτοξίνες συνδέονται επιστημονικά με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, όπως βλάβες στο ήπαρ και τα νεφρά, επιδράσεις στο ανοσοποιητικό σύστημα και, για ορισμένες ενώσεις, καρκινογόνο δράση.
Είναι σημαντικό όμως να τονιστεί ότι η συγκεκριμένη μελέτη δεν απέδειξε ότι τα 212 προϊόντα προκαλούν αυτές τις επιπτώσεις. Η έρευνα κατέγραψε την παρουσία και τις συγκεντρώσεις μυκοτοξινών και υπογραμμίζει την ανάγκη για περαιτέρω αξιολόγηση της διατροφικής έκθεσης.
Το ερώτημα που θέτουν οι ερευνητές αφορά κυρίως τη συνολική και μακροχρόνια διατροφική έκθεση. Καθώς όλο και περισσότεροι καταναλωτές εντάσσουν αυτά τα προϊόντα στη διατροφή τους, χρειάζονται περισσότερα δεδομένα για να αξιολογηθεί η πιθανή επίδραση της ταυτόχρονης έκθεσης σε πολλαπλές μυκοτοξίνες.
Δεν είναι μοναδικό φαινόμενο των φυτικών τροφίμων
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι μυκοτοξίνες δεν αποτελούν αποκλειστικό χαρακτηριστικό των φυτικών υποκατάστατων κρέατος. Μπορούν να εμφανιστούν φυσικά σε πολλές φυτικές πρώτες ύλες και σε διάφορες κατηγορίες τροφίμων.
Η συγκεκριμένη μελέτη δεν υποστηρίζει ότι τα φυτικά προϊόντα είναι από μόνα τους επικίνδυνα. Αντίθετα, δείχνει ότι η παρουσία μυκοτοξινών σε αυτές τις σχετικά νέες κατηγορίες τροφίμων αξίζει συστηματικότερη παρακολούθηση.
Τι προτείνουν οι ερευνητές
Η ερευνητική ομάδα δεν προτείνει την αποφυγή αυτών των προϊόντων, αλλά περισσότερη παρακολούθηση των μυκοτοξινών και καλύτερη διαχείρισή τους από τις επιχειρήσεις τροφίμων. Οι συγγραφείς τονίζουν ότι χρειάζονται επιπλέον μελέτες ώστε να αξιολογηθούν καλύτερα οι πιθανοί κίνδυνοι που συνδέονται με την κατανάλωση φυτικών προϊόντων, ιδιαίτερα με βάση τις σύγχρονες διατροφικές συνήθειες.
Η μελέτη αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη έρευνα αυτού του τύπου για 212 φυτικά τρόφιμα στη βρετανική αγορά και προσφέρει σημαντικά νέα δεδομένα για την παρουσία και τη συνύπαρξη μυκοτοξινών στα φυτικά υποκατάστατα κρέατος και στα φυτικά ροφήματα.
Το εύρημα, επομένως, δεν είναι ότι «τα φυτικά προϊόντα είναι επικίνδυνα», αλλά ότι η παρουσία πολλαπλών μυκοτοξινών είναι αρκετά διαδεδομένη ώστε να δικαιολογεί συστηματικότερη παρακολούθηση και περαιτέρω επιστημονική έρευνα.
Πηγή: Food Control, “Mycotoxin contamination in plant-based beverages and meat alternatives: A survey of the UK market”, 2026.