Το εγκεφαλικό επεισόδιο είναι από τις συχνότερες αιτίες θανάτου παγκοσμίως. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), το 2023 ήταν η δεύτερη κυριότερη αιτία θανάτου, υπεύθυνη για περίπου 11% των συνολικών θανάτων, δηλαδή 6,8 εκατομμύρια ανθρώπους. Το κείμενο αυτό δεν υποκαθιστά την ιατρική συμβουλή: συνοψίζει τι αναφέρουν οι επίσημοι φορείς υγείας για τα προειδοποιητικά σημάδια και τις ενέργειες που πρέπει να γίνουν αμέσως.
Ο κανόνας FAST
Η βρετανική υπηρεσία υγείας NHS συνοψίζει τα βασικά σημάδια στη λέξη FAST: Face (πρόσωπο), Arms (χέρια), Speech (ομιλία), Time (ώρα για να καλέσουμε βοήθεια).
Ένα πρόσωπο που «πέφτει» στη μία πλευρά, αδυναμία ή μούδιασμα σε ένα χέρι και δυσκολία στην ομιλία, όπως παραμορφωμένες λέξεις ή σύγχυση, μπορούν να εμφανιστούν ξαφνικά.
Τα αμερικανικά Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) χρησιμοποιούν τη διευρυμένη εκδοχή BE-FAST, που προσθέτει την ισορροπία (Balance) και τα μάτια (Eyes): ξαφνική απώλεια ισορροπίας ή ζάλη, καθώς και απότομες αλλαγές στην όραση. Ο ΠΟΥ αναφέρει επίσης τα ίδια πέντε βασικά σημάδια: ισορροπία, μάτια, πρόσωπο, χέρια και ομιλία.
Δεν χρειάζεται να εμφανιστούν όλα τα συμπτώματα ταυτόχρονα για να υπάρχει υποψία εγκεφαλικού. Ακόμη και ένα από αυτά, όταν εμφανίζεται ξαφνικά, απαιτεί άμεση αντίδραση.
Άλλα συμπτώματα
Η NHS αναφέρει επίσης αδυναμία ή μούδιασμα σε ολόκληρη τη μία πλευρά του σώματος, θολή όραση ή απώλεια όρασης στο ένα ή και στα δύο μάτια, δυσκολία στην εύρεση λέξεων, σύγχυση και απώλεια μνήμης, ζάλη ή πτώση, έντονο πονοκέφαλο, ναυτία ή εμετό.
Τα CDC κάνουν λόγο ειδικότερα για ξαφνικό, έντονο πονοκέφαλο χωρίς γνωστή αιτία.
Τα συμπτώματα μπορεί να διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο και να μην εμφανίζονται όλα μαζί.
Τι κάνουμε αμέσως
Και οι δύο φορείς τονίζουν ότι πρέπει να καλούμε αμέσως ασθενοφόρο. Στην Ελλάδα μπορούμε να καλέσουμε το ΕΚΑΒ στο 166 ή τον ευρωπαϊκό αριθμό έκτακτης ανάγκης 112.
Δεν οδηγούμε μόνοι μας στο νοσοκομείο και δεν περιμένουμε να υποχωρήσουν τα συμπτώματα. Τα CDC συμβουλεύουν να σημειώσουμε την ώρα εμφάνισης των πρώτων συμπτωμάτων ή την τελευταία στιγμή που ο ασθενής ήταν γνωστό ότι δεν παρουσίαζε συμπτώματα, καθώς η πληροφορία αυτή βοηθά τους γιατρούς στην επιλογή της κατάλληλης θεραπείας.
Μέχρι να φτάσει το ασθενοφόρο, δεν δίνουμε στον ασθενή φαγητό, νερό ή φάρμακα με δική μας πρωτοβουλία. Ειδικότερα, δεν χορηγούμε ασπιρίνη, καθώς δεν γνωρίζουμε αν πρόκειται για ισχαιμικό ή αιμορραγικό εγκεφαλικό.
Η NHS επισημαίνει ότι τα συμπτώματα μπορεί μερικές φορές να σταματήσουν μετά από λίγο. Ακόμη και τότε, όμως, πρέπει να ζητηθεί αμέσως ιατρική βοήθεια.
Μικρό εγκεφαλικό ή TIA
Τα CDC εξηγούν ότι όταν τα συμπτώματα που μοιάζουν με εγκεφαλικό υποχωρούν μέσα σε λίγα λεπτά, μπορεί να πρόκειται για παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο (TIA), το οποίο είναι ευρύτερα γνωστό ως «μικρό εγκεφαλικό».
Παρότι τα συμπτώματα μπορεί να εξαφανιστούν, το TIA αποτελεί προειδοποιητική ένδειξη σοβαρού κινδύνου για μελλοντικό εγκεφαλικό και απαιτεί άμεση ιατρική αξιολόγηση. Δεν είναι δυνατόν να διαπιστωθεί με ασφάλεια στο σπίτι αν πρόκειται για παροδικό επεισόδιο ή για εγκεφαλικό που βρίσκεται σε εξέλιξη.
Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι στην περίπτωση ισχαιμικού εγκεφαλικού η θρομβόλυση πρέπει να πραγματοποιείται όσο το δυνατόν νωρίτερα και μέσα σε λίγες ώρες από την έναρξη των συμπτωμάτων.
Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του 2026 της American Heart Association και της American Stroke Association, η ενδοφλέβια θρομβόλυση μπορεί να χορηγηθεί σε κατάλληλους ασθενείς εντός 4,5 ωρών από την εμφάνιση των συμπτωμάτων. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, με βάση εξειδικευμένες απεικονιστικές εξετάσεις, μπορεί να εξεταστεί η θεραπεία και στο χρονικό διάστημα από 4,5 έως 9 ώρες.
Το ποια θεραπεία ενδείκνυται σε κάθε ασθενή καθορίζεται αποκλειστικά από τους γιατρούς, ανάλογα με τον τύπο του εγκεφαλικού, την κλινική εικόνα και τα αποτελέσματα των εξετάσεων.
Τι γνωρίζουμε για την παγκόσμια επιβάρυνση
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΠΟΥ και τη διεθνή επιστημονική ανάλυση Global Burden of Disease για το 2021, περίπου 93,8 εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν με τις συνέπειες προηγούμενου εγκεφαλικού, ενώ καταγράφηκαν 11,9 εκατομμύρια νέα περιστατικά μέσα στη συγκεκριμένη χρονιά.
Το εγκεφαλικό κατατάχθηκε τρίτο μεταξύ των αιτιών θανάτου παγκοσμίως και τέταρτο ως προς τη συνολική επιβάρυνση από πρόωρο θάνατο και αναπηρία, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη επιστημονική μέτρηση.
Η γρήγορη αναγνώριση των συμπτωμάτων, η άμεση κλήση ασθενοφόρου και η έγκαιρη μεταφορά σε κατάλληλο νοσοκομείο μπορούν να επηρεάσουν καθοριστικά την έκβαση. Σε ένα εγκεφαλικό επεισόδιο, κάθε λεπτό μπορεί να έχει σημασία.
