Ένα μικρό βιντεάκι με μια έφηβη που δίνει μια κόκκινη μπάλα σε κάποιον στο σχολείο έγινε viral με εκατομμύρια προβολές, μεταφέροντας ένα απλό μήνυμα: η ευτυχία περνάει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Το ενδιαφέρον είναι πως πίσω από αυτή τη διαισθητική ιδέα κρύβεται μια πολύ πραγματική και τεκμηριωμένη επιστημονική θεωρία: η συναισθηματική μετάδοση (emotional contagion).
Τι δείχνει η επιστήμη
Η ιδέα ότι τα συναισθήματα «μεταδίδονται» από άτομο σε άτομο δεν είναι απλώς μεταφορά. Σύμφωνα με τη θεμελιώδη θεωρία της ψυχολόγου Elaine Hatfield και των συνεργατών της, η συναισθηματική μετάδοση είναι μια τεκμηριωμένη ψυχολογική διαδικασία, κατά την οποία οι άνθρωποι τείνουν αυτόματα να μιμούνται εκφράσεις προσώπου, φωνητικούς τόνους και συμπεριφορές των γύρω τους, καταλήγοντας τελικά να «συγχρονίζονται» συναισθηματικά μαζί τους -συχνά χωρίς καν να το συνειδητοποιούν.
Η πιο εντυπωσιακή απόδειξη ήρθε το 2008, όταν οι ερευνητές James Fowler και Nicholas Christakis δημοσίευσαν στο περιοδικό BMJ μια εκτενή μελέτη βασισμένη στην περίφημη έρευνα Framingham Heart Study, παρακολουθώντας σχεδόν 5.000 άτομα για 20 ολόκληρα χρόνια. Το εύρημα ήταν εντυπωσιακό: όταν ένα άτομο γίνεται ευτυχισμένο, το φαινόμενο αυτό εξαπλώνεται μέσα στο κοινωνικό του δίκτυο έως και τρεις «βαθμούς» απόστασης -δηλαδή επηρεάζει όχι μόνο τους φίλους του, αλλά και τους φίλους των φίλων του, ακόμη και τους φίλους αυτών. Η επίδραση αυτή μπορεί να διαρκέσει έως και έναν χρόνο.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι ότι, σύμφωνα με την ίδια μελέτη, η ευτυχία φαίνεται να «ταξιδεύει» πιο αποτελεσματικά μέσα σε ένα δίκτυο απ’ ό,τι η θλίψη -με άλλα λόγια, το θετικό συναίσθημα «αγαπά την παρέα» περισσότερο από το αρνητικό.
Ισχύει και online
Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στην αυτοπρόσωπη επαφή. Το 2014, μια ευρέως συζητημένη πειραματική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό PNAS εξέτασε πάνω από 689.000 χρήστες του Facebook και διαπίστωσε ότι η συναισθηματική μετάδοση συμβαίνει ακόμη και μέσα από απλό κείμενο, χωρίς καμία μη λεκτική επικοινωνία. Όταν μειωνόταν η έκθεση των χρηστών σε θετικές αναρτήσεις στη ροή τους, οι ίδιοι δημοσίευαν λιγότερο θετικό και περισσότερο αρνητικό περιεχόμενο -και το αντίστροφο. Άλλη έρευνα, δημοσιευμένη στο PLOS One, έδειξε μάλιστα ότι ακόμη και κάτι τόσο απρόσωπο όσο η βροχή σε μια πόλη μπορεί να επηρεάσει το συναισθηματικό περιεχόμενο των αναρτήσεων φίλων που ζουν αλλού, χωρίς οι ίδιοι να βιώνουν τη βροχή.
Γιατί «κολλάει» η ευτυχία
Οι ερευνητές εξηγούν πως η τάση μας να μιμούμαστε αυτόματα εκφράσεις χαράς -όπως ένα χαμόγελο ή ένα γέλιο- έχει πιθανότατα εξελικτικές ρίζες. Θεωρείται πως προέρχεται από τη λεγόμενη «παιχνιδιάρικη έκφραση» (play face) που παρατηρείται και σε άλλα πρωτεύοντα σε χαλαρές, κοινωνικές καταστάσεις, ενισχύοντας τους κοινωνικούς δεσμούς, ανταμείβοντας τη θετική συμπεριφορά των άλλων και ενθαρρύνοντας την περαιτέρω κοινωνική επαφή.
Το πρακτικό συμπέρασμα των ερευνητών είναι εξίσου σημαντικό: όποια παρέμβαση -κλινική, κοινωνική ή απλώς προσωπική- αυξάνει την ευτυχία ενός ανθρώπου, έχει τη δυνατότητα να «κυλήσει» σαν αλυσιδωτή αντίδραση και σε άλλους ανθρώπους στο δίκτυό του, πολλαπλασιάζοντας το αρχικό της αποτέλεσμα.
Με άλλα λόγια, το μήνυμα πίσω από εικόνες σαν αυτή του viral βιντεάκι -ότι μια απλή χειρονομία καλοσύνης μπορεί να «περάσει» σε κάποιον άλλον- δεν είναι απλώς μια συγκινητική ιδέα. Είναι κάτι που η επιστήμη της ψυχολογίας έχει μετρήσει, τεκμηριώσει και επιβεβαιώσει επανειλημμένα τις τελευταίες δύο δεκαετίες.
Δείτε το σχετικό viral βιντεάκι στο youtube
